Vjaĉeslav Slavik Ivanov faris demandojn pri mia blogero de la 26-a de Januaro. Ĉar miaj respondoj tie povas esti malfacile troveblaj, mi kopias ĉion ĉi tien.
Slavik demandis, unue: ”Ĉu la libroj en tiu biblioteko estas senpere alireblaj? Kio min plej multe ĝenas pri grandaj bibliotekoj, estas la bezono unue scii, kiun libron vi bezonas. Foje mi emas foliumi dekon komence, okazis, ke mi devis mendi dekon kaj foliumi en la legosalono de biblioteko.”
Mi respondis:
Jes, al la librobretoj povas iri kaj la librojn foliumi kiu ajn vizitanto. Mi faris la fotojn estante simpla vizitanto, kaj ĉio estis en publike atingeblaj lokoj. Mi ne scias, ĉu la biblioteko havas ankaŭ stokejon, kiun rajtas eniri nur bibliotekistoj, ekz. por iuj tre valoraj aŭ tre malofte pruntataj libroj. Se jes, tiajn oni do trovas nur per datumbazoj de la biblioteko kaj devas aparte peti.
Tre malmultaj bibliotekoj en Finnlando havas esperantajn librojn en sia kolekto, krom eble iujn lernolibrojn kaj vortarojn. Ekz. en Helsinki iam, antaŭ jardekoj, estis rimarkinda kolekto en la ĉefa urbomeza biblioteko, sed mi ne scias, ĉu ĝi plu ie troviĝas. Ekzistas ankaŭ t.n. "Deponejo-Biblioteko" en Kuopio. Tiu servas la tutan landon konservante ekzemplerojn de libroj kaj alia materialo, kiujn aliaj bibliotekoj ne plu volas havi. Eblas serĉi librojn per ties retpaĝo kaj mendi kiel prunton.
Mi faris simplan provon per la serĉilo de la Deponejo-Biblioteko. Serĉo per la vorto "Esperanto" donis 401 librotitolojn. Verŝajne tio estas nur la libroj, kies bibliotekaj indikoj (titolo, aŭtoro, eldonejo...) enhavas la vorton "Esperanto", do ne enhavas ĉiujn esperantlingvajn librojn.
Mi iam raportis pri la urba biblioteko en Somero kaj pri ĝia esperanta kolekto, grandparte herede akirita. Tiuj libroj, bedaŭrinde, jam plejparte ne plu troviĝas en la publike vizitebla parto de la bibliotekto, sed estas metitaj en fermitan stokejon.
La dua demando: ”Ĉu estas mia misimpreso: laŭ „Esperantolehti“ aspektas, kvazaŭ svedlingva komunumo estas tre bone reprezentita en finnlanda Esperantujo. Ĉu eble ĉefe pro foteco de la movado en Turku kaj ĝia ĉirkaŭo?”
Mi respondis:
Mi ne notis speciale abundan partoprenon de svedlingvuloj en la movado. Feliĉe estas kelkaj aktivuloj, kiuj ankaŭ ne malofte skribas en la svedlingva gazetaro. Anna Ritamäki, kiu estis prezidanto de EAF antaŭ la nuna Tuomo Grundström, estas rimarkinde aktiva svedlingvulino. Mi ne scias pri aktivaj turkuanoj svedlingvaj, sed ne dubas, ke ankaŭ tiaj ekzistas. Ĉirkaŭ 5 % de la urbanoj parolas la svedan denaske.
--------------------------------
[Ĉi tio estas kopio el mia blogo en Ipernity. La sekvaj komentoj siatempe aperis sub la originalo.]
Komentoj.
Vjaĉeslav Slavik Iva…
» Serĉo per la vorto "Esperanto" donis 401 librotitolojn
Fakte tio estas multe, se kompari kun la serĉmendo „русский“ (rusa), kiu donas „yhteensä 901“ (entute 901).
Harri Laine respondis al Vjaĉeslav Slavik Iva…
Mi miras, ke entute troviĝis io kun „русский“, ĉar la registro ŝajnas esti latinlitera. Evidente do io estas enskribita ankaŭ per cirilaj literoj.
Näytetään tekstit, joissa on tunniste biblioteko. Näytä kaikki tekstit
Näytetään tekstit, joissa on tunniste biblioteko. Näytä kaikki tekstit
2010-06-01
2010-01-28
Turku diskonigas
Amiko invitis min gustumi bierojn en Turku. Okazis antaŭkristnaska festeno, t.n. et-julo, de la societo “Amikoj de Biero en Turku”, kaj mi sentis min vere honorita pro la invito partopreni la aranĝon en la bierfara restoracio Koulu (t.e. ‘La Lernejo’). Bonvolu ne demandi al mi, kial antaŭkristnaska festeno okazas la 22-an de januaro. Tio ne gravas, ĉar ĉio estis plej agrabla, la pladoj proponis bonan abundan manĝon, kaj la kranoj de la Lernejo provizis nin per fruktoj de la Lerneja bierfara arto.
La biervespero aŭguris plaĉan travivaĵon ankaŭ por la posta sabato. Tiam mi vizitis la Urban Bibliotekon. Nome, mi aŭdis, ke dum la nuna januaro oni starigis tie ekspozicion pri la internacia lingvo, kaj tion mi nepre volis vidi.
La biblioteko ĉe Linnankatu nuntempe lokiĝas en du domoj: nova, moderna, lumoplena parto estas hejmo de plejmulto de la bibliotekaj kolektoj dum la klasikstila malnova domo estas dediĉita al la temo “arto”. Inter la du domoj troviĝas ankaŭ kafejo, kie ofte kunsidas esperantistoj de la urbo.
Mi grimpis al la dua etaĝo en la nova domo. Tie, en parto titolita Tietotori, ‘informa bazaro’, mi trovis la ekspoziciaĵojn. Unue mian atenton kaptis kvar afiŝpaneloj starigitaj ĉe rando de balustrado. Tiuj havis po unu afiŝo ambaŭflanke, do sume ok informplenajn tekstojn pri la lingvo, pri ĝia historio, pri UEA, pri ebloj kaj rimedoj por lerni la lingvon kaj, kompreneble, pri la lingvo kaj ĝiaj uzantoj en Turku. La tekstaro eble ne estas la plej tuja allogilo en la ekspozicio, sed ĝi bone servas tiujn, kiuj ekinteresiĝas kaj volas pli scii. Eblas elekti legaĵon laŭ sia intereso. Estis libere haveblaj ankaŭ faldfolioj kaj, tre grave, informilo pri komenciĝanta nova kurso en Turku.
Sur unu bretaro estis kolektitaj specimenoj pri lernolibroj. Ĉiuj krom unu apartenis al la regula kolekto de la biblioteko; nur la ĵus aperinta finna versio Esperanto mutkattomasti de la lernilo de Stano Marček ankoraŭ ne portis stampon de la biblioteko. Apude estis metitaj pli ol dudeko da kolorplernaj kongresaj bultenoj. En la supra vico elstaris la kongreslibroj de la tri Universalaj Kongresoj aranĝitaj en Finnlando: Helsinki 1922, Helsinki (kaj Espoo) 1969 kaj Tampere 1995.
Unu vitra montroŝranko prezentis filatelaĵojn, kun Esperanta temo, el la kolekto de Anna-Liisa Ali-Simola. Apuda simila kesto prezentis aŭdvidaĵojn kaj kelkajn verkojn el Finnlando.
La aranĝo estis kompetente kaj taŭge farita. Ne estis trudata troo da informoj, sed elektitaj detaloj spekteblaj eĉ nur preterpase. Interesito povis laŭplaĉe profundiĝi en la tekstojn de la afiŝaro.
.
Mi opinias, ke la ekspozicio meritas esti starigita ankaŭ en aliaj lokoj. Ne estas tro malfacile fari adaptaĵon al aliurbaj kondiĉoj: forpreni la detalojn, kiuj interesas precipe nur turkuanojn, kaj aldoni alilokajn informojn kaj eble eĉ alilokan koloron. Se temas pri lokoj proksimaj, ekz. bibliotekoj en najbaraj komunumoj, oni povas eĉ senŝanĝe ekspozicii ĉion plene laŭ la Turkua maniero.
Do, mi estas kontenta pri la ekspozicio, sed eĉ pli kontenta mi estas pri la normala agado de la biblioteko. Tie estas escepte ampleksa kolekto de Esperanta literaturo. Ne nur tiuj unu-du lerniloj, kiujn oni povas trovi en multaj bibliotekoj, sed trideko da lerniloj surbrete kaj aparta sekcio por esperanta literaturo: dramoj, poezio, romanoj, faka literaturo. Tion povas nur envie rigardi mi, loĝanto de urbo pli granda ol Turku. Ankaŭ sur la bretoj por periodaĵoj mi vidis gazetojn esperantajn. – Ekzistas eblo prunti librojn interbiblioteke, ĉu ne. Alilokanoj bonvolu utiligi la eblon.
Fine, mi aldonas lingvan noton. Mi ne ŝatas provizi miajn artikolojn per lingvaj notoj, sed jen mi ne povas rezisti la tenton. Iam okazis diskuto, eĉ disputo, pri tio, ĉu amiko (aŭ sklavo, aŭ...) povas esti ino kaj en tiu afero mi eble apartenas al la malplimulto, eble al la plimulto de la opiniantoj. En tute amika diskuto (publika, ankoraŭ rete trovebla), Renato Corsetti foje komentis mian diron ĉi tiel: “se vi diros al mi ke vi feriis en Francujo kun via amiko, kaj poste mi malkovrus ke temis pri amikino, mi pensus, ke vi volis trompi min.”
Nu, kion mi nun diru? Mi komencis ĉi tiun blogaĵon per la vortoj “Amiko invitis min...” Tiu amiko estas Tiina Oittinen, la prezidanto, prezidantino se vi volas, de la Esperanto-societo en Turku. Kiel vi scias, ŝi estas plurtalenta aktivulo. Vidu ŝin kun violono en foto de la 10-a de septembro 2008:
Kaj ŝi ne estas nur Muzik-Amanto, sed kiel ĵus evidentiĝis, ankaŭ Bier-Amanto (laŭplaĉe inigu la vortojn).
Gratulon al la Esperanto-societo en Turku pro bona ekspozicio. Kaj gratulon al la Societo kaj al la urbo Turku pro impone bona publika biblioteko.
Bildojn pri la biblioteko mi metis en la albumon “Turku prezentas la lingvon”.
--------------------------------
[Ĉi tio estas kopio el mia blogo en Ipernity. La sekvaj komentoj siatempe aperis sub la originalo.]
10 komentoj
Sakari
Dankon Harri pro interesa informo.
Mi plene samopinias pri la lingva noto. Tiina estas ankaǔ mia amiko. Se mi dirus, ke ŝi estas mia amikino, la frazo eble havas jam alian nuancon. Verŝajne Renato Corsetti vole-nevole pensis pri tiu nuanco.
La afero tamen estas pli komplika, ĉar pro nacilingva influo homoj pensas malsammaniere. Por finnlingvanoj la ideo de "amiko" kiel sekse neŭtrala estas memevidenta afero. En nia televido ĵus estis programo "Thalia gaala", kie oni omaĝis i.a. al aktoroj de la jaro. Mi aparte notis, kiel oni anoncis tion: oni elstarigis du aktorojn de la jaro (vuoden näyttelijät): unu aktorinon (vuoden naisnäyttelijä, laŭvorte virinaktoro) kaj unu viraktoron (vuoden miesnäyttelijä). Antaŭ cent jaroj en la finna lingvo ekzistis vorto näyttelijätär (aktorino), sed tiun esprimon oni apenaŭ plu uzas.
Onagrino (Dominique)…
Bone, ke en la kvina urbo de Finlando oni trovas tiom bonan informon pri esperanto!...
Harri Laine respondis al Onagrino (Dominique)…
Dankon, Onagrino. Precipe admirinda estas tio, ke la biblioteko havas tiom da esperantaĵoj en sia normala, ĉiam utiligebla kolekto. Mi tre ŝatus havi ion similan en mia urbo.
Vjaĉeslav Slavik Iva…
Mi havas du demandojn:
1. Ĉu la libroj en tiu biblioteko estas senpere alireblaj? Kio min plej multe ĝenas pri grandaj bibliotekoj, estas la bezono unue scii, kiun libron vi bezonas. Foje mi emas foliumi dekon komence, okazis, ke mi devis mendi dekon kaj foliumi en la legosalono de biblioteko.
2. Ĉu estas mia misimpreso: laŭ „Esperantolehti“ aspektas, kvazaŭ svedlingva komunumo estas tre bone reprezentita en finnlanda Esperantujo. Ĉu eble ĉefe pro foteco de la movado en Turku kaj ĝia ĉirkaŭo?
Bondezire salutas,
Sl.
antaŭ 6 jaroj.
Harri Laine respondis al Vjaĉeslav Slavik Iva…
Unue:
Jes, al la librobretoj povas iri kaj la librojn foliumi kiu ajn vizitanto. Mi faris la fotojn estante simpla vizitanto, kaj ĉio estis en publike atingeblaj lokoj. Mi ne scias, ĉu la biblioteko havas ankaŭ stokejon, kiun rajtas eniri nur bibliotekistoj, ekz. por iuj tre valoraj aŭ tre malofte pruntataj libroj. Se jes, tiajn oni do trovas nur per datumbazoj de la biblioteko kaj devas aparte peti.
Tre malmultaj bibliotekoj en Finnlando havas esperantajn librojn en sia kolekto, krom eble iujn lernolibrojn kaj vortarojn. Ekz. en Helsinki iam, antaŭ jardekoj, estis rimarkinda kolekto en la ĉefa urbomeza biblioteko, sed mi ne scias, ĉu ĝi plu ie troviĝas. Ekzistas ankaŭ t.n. "Deponejo-Biblioteko" en Kuopio. Tiu servas la tutan landon konservante ekzemplerojn de libroj kaj alia materialo, kiujn aliaj bibliotekoj ne plu volas havi. Eblas serĉi librojn per ties retpaĝo kaj mendi kiel prunton.
Mi faris simplan provon per la serĉilo de la Deponejo-Biblioteko. Serĉo per la vorto "Esperanto" donis 401 librotitolojn. Verŝajne tio estas nur la libroj, kies bibliotekaj indikoj (titolo, aŭtoro, eldonejo...) enhavas la vorton "Esperanto", do ne enhavas ĉiujn esperantlingvajn librojn.
Mi iam raportis pri la urba biblioteko en Somero kaj pri ĝia esperanta kolekto, grandparte herede akirita. Tiuj libroj, bedaŭrinde, jam plejparte ne plu troviĝas en la publike vizitebla parto de la bibliotekto, sed estas metitaj en fermitan stokejon.
Due:
Mi ne notis speciale abundan partoprenon de svedlingvuloj en la movado. Feliĉe estas kelkaj aktivuloj, kiuj ankaŭ ne malofte skribas en la svedlingva gazetaro. Anna Ritamäki, kiu estis prezidanto de EAF antaŭ la nuna Tuomo Grundström, estas rimarkinde aktiva svedlingvulino. Mi ne scias pri aktivaj turkuanoj svedlingvaj, sed ne dubas, ke ankaŭ tiaj ekzistas. Ĉirkaŭ 5 % de la urbanoj parolas la svedan denaske.
Vjaĉeslav Slavik Iva… respondis al Harri Laine
Mian impreson pri svedlingva komunumo de Finnlando nebuligas mia simpliga percepto, ke svedeca familinomo signifas la svedan kiel denaskan lingvon aŭ svedecon kiel memidentigon. Evidente ĉio estas pli komplike — multaj finnoj havas svedecajn familinomojn, ĉar iliaj prapatroj frue aperis en la urboj, kiam la sveda ankoraŭ estis la ĉefa skriba k oficiala lingvo; kaj (kion mi antaŭe ne sciis) la ekzemplo de Anna montras, ke finneca familinomo povas esti ĉe svedlingvano.
Min forte impresis ke la depona biblioteko estas en Kuopio. Finnoj mirinde sukcesas deteni la landon de la rusia-bulgaria vojo, kiam ĉio enlanda okazas kaj troviĝas en la ĉefurbo. En Rusio deponejoj plej malproksime troviĝas en la Moskva provinco; ekzemple tiu de sciencaj disertaĵoj — en la urbo Ĥimki, la tuja apudurbo de Moskvo.
Harri Laine respondis al Vjaĉeslav Slavik Iva…
Ne eblas konkludi gepatran lingvon de finno per ties familia nomo. La aferoj ja rilatas, sed la rilato estas pli statistika ol determina. Svedlingvulo tamen malpli verŝajne havas finnan familian nomon ol finnalingvulo svedan. Persona nomo (antaŭnomo) estas pli forta indikilo, sed ankaŭ tio ne sufiĉas kiel pruvo. Kaj estas homoj, kiuj simple konsideras sin tute dulingvaj.
La familiaj nomoj estis registritaj iom post iom dum jarcentoj. Ĝis antaŭ ĉ. 100 jaroj multaj homoj, precipe en okcidenta Finnlando, tute ne havis familian nomon. Ekz. mia patrina avino, antaŭ sia edziniĝo, estis simple "filino de Josef", sen aparta familia nomo. – La oficialajn registrojn skribis pastroj, kiuj ne malofte emis igi ĉion aspekti pli oficiala, ekz. per enskriboj en la lingvo de la oficiala tiutempa burokratio, t.e. en la sveda.
Oni trovas statistikajn informojn pri nomoj en Finnlando sur paĝoj de la Popolregistra Centro. Tie mi trovas ekz., ke nun vivas 412 homoj kun la nomo Ivanov (krome 221 nomiĝas Ivanoff, kaj kelkaj Iwanow, Iwanoff k.a.). Serĉi pri Vjaĉeslav estas komplikega afero pro la abundo de skribmanieroj, sed mi provis kelkajn (la nombroj enhavas ankaŭ mortintojn, sed nur tiujn kiuj vivis dum la ekzisto de la komputila registrosistemo): Vjatseslav 135, Vjatsheslav 9, Vjatscheslav 8, Vyacheslav 58 kaj certe aliaj). Troviĝas unu homo kun registrita antaŭnomo Slavik.
Vjaĉeslav Slavik Iva… respondis al Harri Laine
Dankon pro ĉiam interesaj komentoj kaj klarigoj. 135 tiuj kun la nomo Vjatseslav kredeble estas ortodoksaj finnoj, la literumo estas tre finneca. La aliaj povas aparteni al aliaj ortodoksdevenaj homoj, eble rusoj, sed ne nepre. Slavik estas mirinda okazo: mi scias, ke en la ĉeĥa aŭ la slovaka ĝi signifas najtingalon.
Harri Laine respondis al Vjaĉeslav Slavik Iva…
Min surprizis la multaj nomoj skribitaj “Vyacheslav”, ĉar tian formon neniu finno donus al la rusa nomo. Tio devas esti lastatempaj enmigrintoj, kaj la nomformo estas simple transprenita el ilia pasporto. Ĉu nuntempe la rusaj eksterlandaj pasportoj montras la nomon latinlitere laŭ angla skribmaniero? Mi memoras malklare, ke iam regis franceca transskribo. Nun mi provis ankaŭ per franceca formo kaj trovis eĉ pli multajn: Viatcheslav 107. Eble tio venas el pli malnovaj pasportoj.
Vjaĉeslav Slavik Iva… respondis al Harri Laine
Ankaŭ mi estas Viatcheslav en mia eksterlanda rusia pasporto. Mi ne certas, ĉu ekzistas ia ideologio pri tio, sed antaŭe nur francecaj skriboj estis uzataj, nun — ĉefe anglecaj, sed kvazaŭ ne estas iom strikta sistemo pri tio.
Mi ŝatus, ke ia formo de sia propra latinigo aperu en la pasportoj. Vjačeslav aŭ io tia. Ne plu estas problemo pri supersignoj, kaj tia skribo estas iom tradicia por parto de slavoj kaj por latinigo de rusaj skriboj.
* * *
La biervespero aŭguris plaĉan travivaĵon ankaŭ por la posta sabato. Tiam mi vizitis la Urban Bibliotekon. Nome, mi aŭdis, ke dum la nuna januaro oni starigis tie ekspozicion pri la internacia lingvo, kaj tion mi nepre volis vidi.
La biblioteko ĉe Linnankatu nuntempe lokiĝas en du domoj: nova, moderna, lumoplena parto estas hejmo de plejmulto de la bibliotekaj kolektoj dum la klasikstila malnova domo estas dediĉita al la temo “arto”. Inter la du domoj troviĝas ankaŭ kafejo, kie ofte kunsidas esperantistoj de la urbo.
Mi grimpis al la dua etaĝo en la nova domo. Tie, en parto titolita Tietotori, ‘informa bazaro’, mi trovis la ekspoziciaĵojn. Unue mian atenton kaptis kvar afiŝpaneloj starigitaj ĉe rando de balustrado. Tiuj havis po unu afiŝo ambaŭflanke, do sume ok informplenajn tekstojn pri la lingvo, pri ĝia historio, pri UEA, pri ebloj kaj rimedoj por lerni la lingvon kaj, kompreneble, pri la lingvo kaj ĝiaj uzantoj en Turku. La tekstaro eble ne estas la plej tuja allogilo en la ekspozicio, sed ĝi bone servas tiujn, kiuj ekinteresiĝas kaj volas pli scii. Eblas elekti legaĵon laŭ sia intereso. Estis libere haveblaj ankaŭ faldfolioj kaj, tre grave, informilo pri komenciĝanta nova kurso en Turku.
Sur unu bretaro estis kolektitaj specimenoj pri lernolibroj. Ĉiuj krom unu apartenis al la regula kolekto de la biblioteko; nur la ĵus aperinta finna versio Esperanto mutkattomasti de la lernilo de Stano Marček ankoraŭ ne portis stampon de la biblioteko. Apude estis metitaj pli ol dudeko da kolorplernaj kongresaj bultenoj. En la supra vico elstaris la kongreslibroj de la tri Universalaj Kongresoj aranĝitaj en Finnlando: Helsinki 1922, Helsinki (kaj Espoo) 1969 kaj Tampere 1995.
Unu vitra montroŝranko prezentis filatelaĵojn, kun Esperanta temo, el la kolekto de Anna-Liisa Ali-Simola. Apuda simila kesto prezentis aŭdvidaĵojn kaj kelkajn verkojn el Finnlando.
La aranĝo estis kompetente kaj taŭge farita. Ne estis trudata troo da informoj, sed elektitaj detaloj spekteblaj eĉ nur preterpase. Interesito povis laŭplaĉe profundiĝi en la tekstojn de la afiŝaro.
.
Mi opinias, ke la ekspozicio meritas esti starigita ankaŭ en aliaj lokoj. Ne estas tro malfacile fari adaptaĵon al aliurbaj kondiĉoj: forpreni la detalojn, kiuj interesas precipe nur turkuanojn, kaj aldoni alilokajn informojn kaj eble eĉ alilokan koloron. Se temas pri lokoj proksimaj, ekz. bibliotekoj en najbaraj komunumoj, oni povas eĉ senŝanĝe ekspozicii ĉion plene laŭ la Turkua maniero.
* * *
Do, mi estas kontenta pri la ekspozicio, sed eĉ pli kontenta mi estas pri la normala agado de la biblioteko. Tie estas escepte ampleksa kolekto de Esperanta literaturo. Ne nur tiuj unu-du lerniloj, kiujn oni povas trovi en multaj bibliotekoj, sed trideko da lerniloj surbrete kaj aparta sekcio por esperanta literaturo: dramoj, poezio, romanoj, faka literaturo. Tion povas nur envie rigardi mi, loĝanto de urbo pli granda ol Turku. Ankaŭ sur la bretoj por periodaĵoj mi vidis gazetojn esperantajn. – Ekzistas eblo prunti librojn interbiblioteke, ĉu ne. Alilokanoj bonvolu utiligi la eblon.
* * *
Fine, mi aldonas lingvan noton. Mi ne ŝatas provizi miajn artikolojn per lingvaj notoj, sed jen mi ne povas rezisti la tenton. Iam okazis diskuto, eĉ disputo, pri tio, ĉu amiko (aŭ sklavo, aŭ...) povas esti ino kaj en tiu afero mi eble apartenas al la malplimulto, eble al la plimulto de la opiniantoj. En tute amika diskuto (publika, ankoraŭ rete trovebla), Renato Corsetti foje komentis mian diron ĉi tiel: “se vi diros al mi ke vi feriis en Francujo kun via amiko, kaj poste mi malkovrus ke temis pri amikino, mi pensus, ke vi volis trompi min.”
Nu, kion mi nun diru? Mi komencis ĉi tiun blogaĵon per la vortoj “Amiko invitis min...” Tiu amiko estas Tiina Oittinen, la prezidanto, prezidantino se vi volas, de la Esperanto-societo en Turku. Kiel vi scias, ŝi estas plurtalenta aktivulo. Vidu ŝin kun violono en foto de la 10-a de septembro 2008:
En la grupo “Muzikamantoj en Turku” violonas ankaŭ Tiina Oittinen,
la prezidanto de la loka Esperanto-societo. Ŝi estas la meza el la tri
plej maldekstraj starantoj. La tria de dekstre en la antaŭa vico
estas Tarmo Riutta, la orkestrestro.
Gratulon al la Esperanto-societo en Turku pro bona ekspozicio. Kaj gratulon al la Societo kaj al la urbo Turku pro impone bona publika biblioteko.
* * *
Bildojn pri la biblioteko mi metis en la albumon “Turku prezentas la lingvon”.
--------------------------------
[Ĉi tio estas kopio el mia blogo en Ipernity. La sekvaj komentoj siatempe aperis sub la originalo.]
10 komentoj
Sakari
Dankon Harri pro interesa informo.
Mi plene samopinias pri la lingva noto. Tiina estas ankaǔ mia amiko. Se mi dirus, ke ŝi estas mia amikino, la frazo eble havas jam alian nuancon. Verŝajne Renato Corsetti vole-nevole pensis pri tiu nuanco.
La afero tamen estas pli komplika, ĉar pro nacilingva influo homoj pensas malsammaniere. Por finnlingvanoj la ideo de "amiko" kiel sekse neŭtrala estas memevidenta afero. En nia televido ĵus estis programo "Thalia gaala", kie oni omaĝis i.a. al aktoroj de la jaro. Mi aparte notis, kiel oni anoncis tion: oni elstarigis du aktorojn de la jaro (vuoden näyttelijät): unu aktorinon (vuoden naisnäyttelijä, laŭvorte virinaktoro) kaj unu viraktoron (vuoden miesnäyttelijä). Antaŭ cent jaroj en la finna lingvo ekzistis vorto näyttelijätär (aktorino), sed tiun esprimon oni apenaŭ plu uzas.
Onagrino (Dominique)…
Bone, ke en la kvina urbo de Finlando oni trovas tiom bonan informon pri esperanto!...
Harri Laine respondis al Onagrino (Dominique)…
Dankon, Onagrino. Precipe admirinda estas tio, ke la biblioteko havas tiom da esperantaĵoj en sia normala, ĉiam utiligebla kolekto. Mi tre ŝatus havi ion similan en mia urbo.
Vjaĉeslav Slavik Iva…
Mi havas du demandojn:
1. Ĉu la libroj en tiu biblioteko estas senpere alireblaj? Kio min plej multe ĝenas pri grandaj bibliotekoj, estas la bezono unue scii, kiun libron vi bezonas. Foje mi emas foliumi dekon komence, okazis, ke mi devis mendi dekon kaj foliumi en la legosalono de biblioteko.
2. Ĉu estas mia misimpreso: laŭ „Esperantolehti“ aspektas, kvazaŭ svedlingva komunumo estas tre bone reprezentita en finnlanda Esperantujo. Ĉu eble ĉefe pro foteco de la movado en Turku kaj ĝia ĉirkaŭo?
Bondezire salutas,
Sl.
antaŭ 6 jaroj.
Harri Laine respondis al Vjaĉeslav Slavik Iva…
Unue:
Jes, al la librobretoj povas iri kaj la librojn foliumi kiu ajn vizitanto. Mi faris la fotojn estante simpla vizitanto, kaj ĉio estis en publike atingeblaj lokoj. Mi ne scias, ĉu la biblioteko havas ankaŭ stokejon, kiun rajtas eniri nur bibliotekistoj, ekz. por iuj tre valoraj aŭ tre malofte pruntataj libroj. Se jes, tiajn oni do trovas nur per datumbazoj de la biblioteko kaj devas aparte peti.
Tre malmultaj bibliotekoj en Finnlando havas esperantajn librojn en sia kolekto, krom eble iujn lernolibrojn kaj vortarojn. Ekz. en Helsinki iam, antaŭ jardekoj, estis rimarkinda kolekto en la ĉefa urbomeza biblioteko, sed mi ne scias, ĉu ĝi plu ie troviĝas. Ekzistas ankaŭ t.n. "Deponejo-Biblioteko" en Kuopio. Tiu servas la tutan landon konservante ekzemplerojn de libroj kaj alia materialo, kiujn aliaj bibliotekoj ne plu volas havi. Eblas serĉi librojn per ties retpaĝo kaj mendi kiel prunton.
Mi faris simplan provon per la serĉilo de la Deponejo-Biblioteko. Serĉo per la vorto "Esperanto" donis 401 librotitolojn. Verŝajne tio estas nur la libroj, kies bibliotekaj indikoj (titolo, aŭtoro, eldonejo...) enhavas la vorton "Esperanto", do ne enhavas ĉiujn esperantlingvajn librojn.
Mi iam raportis pri la urba biblioteko en Somero kaj pri ĝia esperanta kolekto, grandparte herede akirita. Tiuj libroj, bedaŭrinde, jam plejparte ne plu troviĝas en la publike vizitebla parto de la bibliotekto, sed estas metitaj en fermitan stokejon.
Due:
Mi ne notis speciale abundan partoprenon de svedlingvuloj en la movado. Feliĉe estas kelkaj aktivuloj, kiuj ankaŭ ne malofte skribas en la svedlingva gazetaro. Anna Ritamäki, kiu estis prezidanto de EAF antaŭ la nuna Tuomo Grundström, estas rimarkinde aktiva svedlingvulino. Mi ne scias pri aktivaj turkuanoj svedlingvaj, sed ne dubas, ke ankaŭ tiaj ekzistas. Ĉirkaŭ 5 % de la urbanoj parolas la svedan denaske.
Vjaĉeslav Slavik Iva… respondis al Harri Laine
Mian impreson pri svedlingva komunumo de Finnlando nebuligas mia simpliga percepto, ke svedeca familinomo signifas la svedan kiel denaskan lingvon aŭ svedecon kiel memidentigon. Evidente ĉio estas pli komplike — multaj finnoj havas svedecajn familinomojn, ĉar iliaj prapatroj frue aperis en la urboj, kiam la sveda ankoraŭ estis la ĉefa skriba k oficiala lingvo; kaj (kion mi antaŭe ne sciis) la ekzemplo de Anna montras, ke finneca familinomo povas esti ĉe svedlingvano.
Min forte impresis ke la depona biblioteko estas en Kuopio. Finnoj mirinde sukcesas deteni la landon de la rusia-bulgaria vojo, kiam ĉio enlanda okazas kaj troviĝas en la ĉefurbo. En Rusio deponejoj plej malproksime troviĝas en la Moskva provinco; ekzemple tiu de sciencaj disertaĵoj — en la urbo Ĥimki, la tuja apudurbo de Moskvo.
Harri Laine respondis al Vjaĉeslav Slavik Iva…
Ne eblas konkludi gepatran lingvon de finno per ties familia nomo. La aferoj ja rilatas, sed la rilato estas pli statistika ol determina. Svedlingvulo tamen malpli verŝajne havas finnan familian nomon ol finnalingvulo svedan. Persona nomo (antaŭnomo) estas pli forta indikilo, sed ankaŭ tio ne sufiĉas kiel pruvo. Kaj estas homoj, kiuj simple konsideras sin tute dulingvaj.
La familiaj nomoj estis registritaj iom post iom dum jarcentoj. Ĝis antaŭ ĉ. 100 jaroj multaj homoj, precipe en okcidenta Finnlando, tute ne havis familian nomon. Ekz. mia patrina avino, antaŭ sia edziniĝo, estis simple "filino de Josef", sen aparta familia nomo. – La oficialajn registrojn skribis pastroj, kiuj ne malofte emis igi ĉion aspekti pli oficiala, ekz. per enskriboj en la lingvo de la oficiala tiutempa burokratio, t.e. en la sveda.
Oni trovas statistikajn informojn pri nomoj en Finnlando sur paĝoj de la Popolregistra Centro. Tie mi trovas ekz., ke nun vivas 412 homoj kun la nomo Ivanov (krome 221 nomiĝas Ivanoff, kaj kelkaj Iwanow, Iwanoff k.a.). Serĉi pri Vjaĉeslav estas komplikega afero pro la abundo de skribmanieroj, sed mi provis kelkajn (la nombroj enhavas ankaŭ mortintojn, sed nur tiujn kiuj vivis dum la ekzisto de la komputila registrosistemo): Vjatseslav 135, Vjatsheslav 9, Vjatscheslav 8, Vyacheslav 58 kaj certe aliaj). Troviĝas unu homo kun registrita antaŭnomo Slavik.
Vjaĉeslav Slavik Iva… respondis al Harri Laine
Dankon pro ĉiam interesaj komentoj kaj klarigoj. 135 tiuj kun la nomo Vjatseslav kredeble estas ortodoksaj finnoj, la literumo estas tre finneca. La aliaj povas aparteni al aliaj ortodoksdevenaj homoj, eble rusoj, sed ne nepre. Slavik estas mirinda okazo: mi scias, ke en la ĉeĥa aŭ la slovaka ĝi signifas najtingalon.
Harri Laine respondis al Vjaĉeslav Slavik Iva…
Min surprizis la multaj nomoj skribitaj “Vyacheslav”, ĉar tian formon neniu finno donus al la rusa nomo. Tio devas esti lastatempaj enmigrintoj, kaj la nomformo estas simple transprenita el ilia pasporto. Ĉu nuntempe la rusaj eksterlandaj pasportoj montras la nomon latinlitere laŭ angla skribmaniero? Mi memoras malklare, ke iam regis franceca transskribo. Nun mi provis ankaŭ per franceca formo kaj trovis eĉ pli multajn: Viatcheslav 107. Eble tio venas el pli malnovaj pasportoj.
Vjaĉeslav Slavik Iva… respondis al Harri Laine
Ankaŭ mi estas Viatcheslav en mia eksterlanda rusia pasporto. Mi ne certas, ĉu ekzistas ia ideologio pri tio, sed antaŭe nur francecaj skriboj estis uzataj, nun — ĉefe anglecaj, sed kvazaŭ ne estas iom strikta sistemo pri tio.
Mi ŝatus, ke ia formo de sia propra latinigo aperu en la pasportoj. Vjačeslav aŭ io tia. Ne plu estas problemo pri supersignoj, kaj tia skribo estas iom tradicia por parto de slavoj kaj por latinigo de rusaj skriboj.
2009-12-03
Voĉlege kopii libron sen aŭtora permeso
Trifoje dum la pasinta semajno, po 3 horoj, mi sidis antaŭ mikrofono en son-izolita ĉambreto kaj voĉe legis esperantan libron. Viro en apuda ĉambro aŭskultis min kaj regis la procedon de enkomputiligo. Iam-tiam la legado haltis, ĉu pro miaj tusoj, mislegoj, bezono trinki akvon, ĉu ĉar necesis aldoni titolon de nova ĉapitro en la preparatan sondosieron.
Estis interesa tasko. Antaŭe mi jam voĉlegis tri librojn en la sama sonregistrejo, ĉiam en Esperanto. La ĉi-foja tasko Australia Felix, novelaro de Trevor Steele, estis plaĉa legaĵo. Post la komencaj, mallongaj rakontoj pri knaba petolado sekvas la kerna enhavo de la verko. Por savi nigran animon, 50-paĝa novelo, temas pri agado de kristana predikisto kaj liaj “savotoj”, aŭstraliaj indiĝenoj vivantaj rande aŭ ene de la superrege invadinta blankula mondo. Ankaŭ la postaj rakontoj traktas similan temon pri kultura interpuŝiĝo.
Voĉlegi estas multe pli konkreta tasko ol la normala silenta konatiĝo kun libro. Mi plurfoje pensas pri normo de Esperanta elparolo. Ĉu mi obeas ties regulojn? Ŝajnas regi sufiĉa unuanimeco pri ekzisto de tia normo, kiu tamen ne estas detale formulita en pradokumentoj de la lingvo. Iuj postaj difinoprovoj, notinde tiu en la Plena Analiza Gramatiko, ŝajnas jam parte ridindaj. Mi grimacas, kiam mi renkontas en la teksto de Steele vortojn, pri kies prononco mi ĵus legis debatojn: ekz. “matĉo” aperas plurfoje en unu el la noveloj, unu fojon ĝi estas skribita “maĉo”.
Kiel prononci fremdlingvajn nomojn, kiuj aperas meze de flue parolata esperanta frazo? Tio ŝajnas banala demando, sed ĝi igas min cerbumi. Sin montras pluraj lingvoj en la teksto de Steele: plej multe estas anglaj nomoj (Carol, Roger, Swait) kaj indiĝene aŭstraliaj (Ngalarni, Gurlgurli, Birrubali), sed ne mankas ekzempleroj el aliaj eŭropaj lingvoj. Kelkfoje la aŭtoro ludigas min devigante imiti per esperantaj vortoj Teksas-usonan aŭ Aŭstrali-indiĝenan prononcon de la angla.
La anglajn nomojn mi lernis prononci sufiĉe anglece, kvankam mi devas kontroli (tre helpas la prononcvortaro angla de Wells), ĉu mi ĝuste prononcus iun O’Reilly aŭ Liberace. Por la aborigenaj nomoj mi trovas nenian helpon, kaj pri aliaj lingvoj mi devas fari okazajn divenojn. Sed, antaŭ ĉio, tute ne estas certe, ke estas bonega solvo prononci ekzemple la anglan nomon Carol, meze de esperanta frazo, kiel eble plej sonfidele al la angla, kun angleca k kun elspiro, kun anglecaj vokaloj kaj kun angleca r. Tamen, kvankam mi estas tentata tion fari, por montri ke mi ja... — sed tio sonus ege afekte. Mi elektas iom alian vojon.
Mi estas produktanta voĉlibron por la Biblioteko de Vidhandikapitoj. La aŭskultontoj estas blindaj aŭ havas alian korpan malhelpon, pro kiu ili ne kapablas normale legi platskribon (tiun vorton mi lernis de Otto Prytz [vidu Otto-n prelegi en filmeto an alia artikolo]), la ebenan nigrablankan tekston kiun ni vidas papere aŭ ekrane. Por la komenca, priskriba parto de la libro ni registras ankaŭ ĉi tiun sciigon:
Uzorajto: Ĉi tiu voĉlibro estas produktita konforme al la 17-a paragrafo en la Finnlanda Leĝo pri aŭtoraj rajtoj, kaj ĝi estas celita nur por personoj kun handikapo vidi aŭ legi.
La informo estas grava. Ĝi montras, ke la voĉlibro estas tute laŭleĝe produktita kaj ankaŭ laŭleĝe disdonata al la registritaj klientoj de la blindula biblioteko. La biblioteko ne bezonas akiri permeson de la eldoninto aŭ de la aŭtoro, por tiel, en aŭdebla aŭ brajla formo reprodukti la verkon, kiu antaŭe estis aliforme publikigita. Ĉar temas pri grava limigo de la aŭtoraj rajtoj, estas ankaŭ gravaj limigoj por la voĉa reeldono: Tion rajtas fari nur institucio oficiale akceptita de la registaro, kaj ĝi rajtas havebligi la voĉlibron nur al siaj registritaj klientoj. — Similaj preskriboj sendube troviĝas ankaŭ en alilandaj leĝoj.
Australia Felix havas 132 paĝojn, Mi okupiĝis pri la libro sume 9 horojn en la studio. La neta rezulto estas 6-hora libro. La nuna tekniko igas tian libron tre facile disdonebla, ĉu en formo de lumdisko, ĉu simple kiel komputila dosiero kopiebla trans interreto.
Se vin interesas, kion Celia, la Finnlanda Biblioteko por Vidhandikapitoj, havas en moderna sondosiera formato, en aŭ pri Esperanto, bonvolu rigardi ĉi tie. Estas naŭ libroj. Du el ili estas markitaj “tuotannossa”, t.e. ankoraŭ ne pretaj; tia noto eble baldaŭ foriĝos de la aktuala novelaro. — Mi ne scias, ĉu la diverslandaj blindulbibliotekoj kunlaboras pruntante siajn sondosierojn trans landlimoj. Tio ja estus facila afero en la nuna retmondo kaj povus konsiderinde pligrandigi la stokojn de haveblaj verkoj. Mi supozas, ke tia librotrafiko funkcias. Aŭ ĉu la leĝoj malhelpas aŭ malfaciligas tion?
Ankaŭ la simpla formo de la retpaĝo de Celia estas atentinda. Ĝi montras, kian paĝon oni plej facile povas legi per modernaj aparatoj de blindulo. La enhavon sufiĉe facile aŭdigus sonsintezilo, kvankam la diversaj lingvoj en la teksto eble estas iom problema afero. La teksto ankaŭ simple prezentiĝus sur punktoskriba “ekrano”, kian Otto Prytz montris al la kongresanoj en Bjalistoko. — Ankaŭ mi, kvankam vidanto, estus feliĉa, se desegnistoj de retpaĝoj iam pli atentus simplan prezenton de enhavo, kaj malpli okupiĝus pri komplikaj kadraroj, moviĝantaj bildoj, verda teksto sur blua-flava fono, kaj aliaj artfajraĵoj.
--------------------------------
[Ĉi tio estas kopio el mia blogo en Ipernity. La sekvaj komentoj siatempe aperis sub la originalo.]
17 komentoj
Milokula Kato
Kie okazis la sonregistrado? Kiu estis la komputilisto en la apuda ĉambro. Treege interesa blogero!
.
Harri Laine respondis al Milokula Kato
Ĝi okazis en profesia studio, kie oni produktas voĉlibrojn kaj eble ion alian, pri kio mi ne scias — tamen ne muzikon. En la apuda ĉambro sidis specialisto pri la registra tekniko. Mi respondecis nur pri pri mia voĉo kaj lingvoscio.
.
Paŭl
Interese. Mi tute ne konsciis pri tia leĝo. En mia ŝtato (Belgio) io tia ne ekzistas. Oni nun diskutas, ĉu ŝanĝi la imposton de 21 % al 6 % por aŭdlibroj vendataj al blinduloj, sed ŝajne oni ne multe interesiĝas. Blinduloj ja povas (same kiel vidantoj) pruntepreni aŭdlibrojn senkoste en iu ajn biblioteko. En tiu okazo la biblioteko pagas la aŭtorrajtojn al la verkisto, kio ŝajnas al mi multe pli justa ol la finna sistemo,
Harri Laine
Kompreneble ankaŭ finnaj blinduloj povas utiligi ĉiujn bibliotetojn por pruntepreni ĉiujn publike akireblajn sonregistraĵojn, ĉu parolajn ĉu muzikajn. Sed kion faras belga blindulo, se li volas aŭskulti aŭ legi libron, kiu nur ekzistas presita kaj kiun neniu volas eldoni voĉe? Kiujn librojn ekz. FEL eldonis parolitaj?
Mi supozas, ke tre malmultaj aŭskultos la libron, kiun mi legis. La blindula biblioteko tamen aĉetis unu presitan ekzempleron de la verko, kaj tiel iometo da mono fluis eĉ al la verkinto. Krome, mi supozas, ke ankaŭ la pruntoj el la blindula biblioteko estas kalkulataj, kiam la ŝtato disdonas t.n. “bibliotekajn stipendiojn” al verkistoj. Tiuj estas ia rekompenceto por la senpagaj pruntelegantoj.
Mi vidas la leĝon tiel, ke ĝi nur forbalais la burokratan tempoperdan bezonon unue negoci kun eldonisto. Se Celia konsideras peton de iu sia kliento sufiĉe motivita, ĝi simple mem produktigas ekzempleron voĉlegitan. Mi komprenis, ke ĝi ekz. preskaŭ aŭtomate plenumas petojn de nevidantaj studantoj, kiam tiuj bezonas lernolibron, kiu ankoraŭ ne haveblas en formo taŭga por vidhandikapitoj. Mi ne scias, kiu blindulo petis aŭdi la verkon de Steele, sed eĉ tian peton la biblioteko do plenumis, kvankam verŝajne por tre malgranda nombro da interesitoj.
Esperanto-Ligo de Finnlandaj Blinduloj “Steleto" estas aktiva kaj fakte la plej malnova daŭre funkcianta membrosocieto de EAF. Ĝi festis 90-jariĝon ĉi-jare. Vidu mian blogeron de la 20-a de marto.
Bernardo
Tre laŭdinda agado kaj tre interesa artikolo, dankon Harri. Por mi plej interesa aspekto estas viaj spertoj pri fremdlingvaj nomoj en parolaj Esperanto-tekstoj, kiuj malrapidigas la legadon, necesigas ŝanĝon al alia(j) fonetikaj sistemo(j) ktp. Mi jam plurfoje en aliaj diskutoj, ekzemple en "Kantri-muziko", diris, ke miaopinie Esperanto pri nomoj sekvas la rusan ekzemplon, do principe transskribas al la propra alfabeto kaj per tio fiksas (kaj faciligas) la prononcon. Eble estus bona ideo submeti tekston ne nur al alilingva revizanto, sed peti tiun laŭtlegi la tekston. Tre volonte mi foje aŭskultus ĉapitron de vi legata, ĉu iel eblos? Cetere ankaŭ gratulon pro la elekto de Trevor Steele. Mi tre ŝatas liajn verkojn (fakte li "kulpis" pri mia unua vojaĝo al Aŭstralio).
Harri Laine
Pri fremdaj nomoj kaj “rusigo” (skriba aŭ parola) vi verŝajne pravas, kvankam tio certe estas pli teorio ol principo ĝenerale obeata. Mi pensas, ke pli ofte oni simple iel elturniĝas surbaze de sia iela-tiela scio pri aliaj lingvoj kaj malofte konscie adaptas la prononcon laŭ esperanta fonologio. El tio sekvas, ke se (ni imagu) la verkon de Steele legus homoj kun diversaj denaskaj lingvoj, la rezultoj povus esti modele similaj koncerne la elparolon de la esperanta teksto, dum la alilingvaj nomoj eble grave diferencus
Mi opinias, ke estus utile aldoni al kia ajn libro liston pri rekomendata (plene esperanta?) prononco de nomoj en ĝi aperantaj. Eventuala laŭtleganto povos mem decidi, kion diri. Alia libro, kiun mi voĉlegis (Maigret kaj la maljuna damo) havis tian liston, tamen tre mankohavan.. — Mi tute ne volas ĉi tie komenci flaman diskutadon pri ĝenerala esperantigo de fremdaj nomoj; tiaj kvereloj parazite aperas ĉie en la reto.
Ne indas min gratuli pro la elekto de Steele. Simple iu kliento de la biblioteko volis ĝin ricevi, la biblioteko mendis la voĉlegadon, kaj mi nur plenumis la mendon. Ja povas esti ankaŭ tiel, ke iu bibliotekisto elektis la verkon, sciante pri bezono havi en stoko kelkajn esperantajn librojn. Sed pri la detaloj oni devus demandi al Celia.
Bernardo respondis al Harri Laine
Jes, ankaŭ mi ne ŝatas denove diskuti pri la ĉiama (kaj teda) demando de esperantigo de nomoj. Vi tre certe pravas, ke la alilingvaj nomoj tre probable grave diferencus. Eble kelkaj el viaj legantoj foje ŝatus klaki jen kaj jen en la son-dosieroj de la Iper-grupo Sonteatro: http://www.ipernity.com/group/105958 - de esperanta hiphopo ĝis poemoj de Marjorie Boulton kaj fabeloj, parolitaj de hungaroj, svedoj, francoj kaj aliaj. Eble vi foje havos okazon aldoni specimenon. Certe estus bonvena.
Maria
Dankon, Harri, pro ĉi tiu interesa artikolo. Mi verkis rilatan blogaĵon http://mariasandelin.wordpress.com/2010/01/27/legi-per-la-oreloj
Harri Laine
Bele, Maria! Mi tuj legis vian artikolon kaj rekomendas ĝin al ĉiu, kiu legis mian ĉi-supran tekston.
Manolo
Mi ŝatas la artikolon, kies proponon mi trovis en la blogo de Maria.
Tamen, por mi la titolo estas iom enigma, ĉar mi ne sukcesis kapti ian spuron pri nepermesoj de la aŭtoroj. Povas esti ke mia manio legi diagonale, la longo de la teksto aŭ mia laceco komplotis al mia malsukceso.
Harri Laine respondis al Manolo
Nu, mi ŝatas iom enigmajn titolojn.
Ne estas tiel, ke iu ne permesis aŭ eĉ malpermesis ion. Temas pri tio, ke oni faris ion, por kio, tute laŭleĝe, oni ne bezonas permeson de iu ajn, do eblas tion fari sen permeso. Normale, por kopii ies verkon (kian ajn, en kia ajn formo) alie ol por sia privata uzo, oni ja bezonas permeson de tiu, kiu posedas la aŭtorajn rajtojn je tiu verko. Tio estas sufiĉe rigora regulo. Sed, por ke nevidanto povu pli facile prunte akiri kaj ĝui literaturan verkon, la parlamento iam preskribis, ke oni rajtas produkti brajlan aŭ voĉlegitan kopion (strikte nur por handikapitoj) eĉ sen permeso. – Tio ne estas nur Finnlanda specialaĵo.
Manolo respondis al Harri Laine
Dankon Harri!
Sed, okaze ke venontfoje vi ne havus tiun inklinon al "enigmeco", mi aŭdacas montri tion, kia devus esti la titolo de ĉi tiu artikolo por pli ĝuste resumi la enhavon, kiel ekzemplon:
Voĉlege kopii librojn sen neceso de aŭtora permeso
:-D
Manolo respondis al Harri Laine
Interese...
Jam ofte mi vidas la dubsencan esprimon "aŭtorrajto", kiel atuton por paroli neprecize pri pluraj malsamaj aferoj. Mi klarigas jene pri tiu neprecizeco en rilato al esperanto, sed mi povus fari same pri la hispana kaj, mi vetas, en ĉiuj naciaj lingvoj estas sama konfuzo.
Unue, la morala rajto de la aŭtoro esti agnoskata aŭtoro de la verko. Do, oni foje nomas tion ankaŭ la "intelekta posedo". Sed al mi ŝajnas ankaŭ sufiĉe preciza la esprimo "aŭtorrajto".
Due, la rajtoj fari kion ajn kun la verko (traduki ĝin, legi ĝin, laŭtlegi ĝin publike, citi partojn de ĝi, ktp); tiuj rajtoj povas esti aŭ ne ĉe la flanko de la aŭtoro sed plej ofte ne; do malfacile tiuj rajtoj falu sub la difino "aŭtorrajto". Ĉu eble "verkorajtoj"?
Trie, el tiuj menciitaj rajtoj, estas unu aparta kun propra nomo "kopirajto", do la rajto kopii aŭ permesi kopii la verkon. Preskaŭ neniam aŭtoroj de eldonitaj libroj posedas tiun. Do, ankaŭ ne "aŭtorrajto". Ĝuste la ekspluatado tiun rajton estis ĝis nun la bazo de la eldon-negoco, kaj ĝuste la marĉandado ĉirkaŭ la cedo tiun rajton estis ĝis nun la bazo per kiu oni povas fariĝi profesia verkisto.
(Tiu lasta rajto vidiĝas pli kaj pli stulta en tiu ĉi epoko kiam fari kopiojn (eĉ paŭse aŭ klone) estas bagatela senkosta afero disponebla por kiu ajn, ne plu multekosta privilegio de dediĉitaj entreprenoj per specialaj maŝinoj).
Do, ne necesas peti permeson al aŭtoro por krei voĉan version de ĝiaj libroj. En Finnlando evidente ne, sed en mia lando, ekzemple, oni petu permeson... al eldonejo!
Harri Laine respondis al Manolo
Dankon, Manolo, mi promesas zorge konsideri vian proponon. Mi tamen tre dubas ĉu tiom klara esprimo konvenus en mia individue enigmema stilo :)
Harri Laine respondis al Manolo
Mi ne vidas ion malbonan en tio, ke oni uzas la ĝeneralan terminon “aŭtoraj rajtoj” por ĉiuj rilataj rajtoj, se oni memoras ke ”aŭtoro” (same kiel “verki”) povas rilati ne nur al kreado literatura, sed ankaŭ pentra, fotografa, skulpta, komputprograma, ktp. Aŭtoro rajtas parton de tiuj rajtoj cedi al alia per libere formulebla kontrakto, plej ofte kontraŭ rekompenco.
La leĝoj pri aŭtoraj rajtoj estas komplika legaĵo kaj malmultaj konas ilin. Ili tamen estas tre fortaj kaj ankaŭ feroce defendataj de interesitaj organizaĵoj kaj kompanioj, ĉar ili estas tre facile aplikeblaj kaj donas preskaŭ aŭtomatan protekton, sen iaj ajn formalaĵoj (male ol ekz. patentoj). Se imiti la finnan lingvon, mi povus diri ke la koncernaj leĝoj estas longaj kiel jaro de malsatego.
Mi rigardetis ankaŭ la hispanan Ley de Propiedad Intelectual, regularizando, aclarando y armonizando las disposiciones legales vigentes sobre la materia, kaj eĉ ĝia nomo similas la legendan jaron de malsato. Mi ne multon komprenas, sed ŝajnas al mi, ke ankaŭ ĝi preskribas iom simile kiel la finna leĝo, sed mi ne estas certa pri la detala enhavo. Mi citas
Artículo 31 bis. Seguridad, procedimientos oficiales y discapacidades.
...
2. Tampoco necesitan autorización los actos de reproducción, distribución y comunicación pública de obras ya divulgadas que se realicen en beneficio de personas con discapacidad, siempre que los mismos carezcan de finalidad lucrativa, guarden una elación directa con la discapacidad de que se trate, e lleven a cabo mediante un procedimiento o medio adaptado a la discapacidad y se limiten a lo que ésta exige.
Se oni devas peti permeson, oni ja turnu sin al tiu, kiu tiumomente disponas pri la koncerna aŭtora rajto. Tio povas esti la verkinto mem, aŭ ties heredinto, aŭ eldonejo. Eble plej ofte eldonejo.
Maria respondis al Manolo
Manolo skribis: "Do, ne necesas peti permeson al aŭtoro por krei voĉan version de ĝiaj libroj."
Tamen - ne kiu ajn estas rajtigita fari tiujn senpermesajn registraĵojn. En Svedio nur la aŭtoritato mem (TPB) kaj krome unu bibliotekpriserva entrepereno (BTJ), en Finnlando ŝajne Celia.
Harri Laine
Posta komento
Mi ĵus hazarde trovis informojn pri translima pruntebleco de porblindula materialo. Ŝajnas ke tio ne eblas, kaj do la leĝoj pri libera produktado kaj pruntado de brajla aŭ voĉa materialo por handikapitoj estas permesita nur interne de unu lando. Tio ŝajnas grava kaj nekomprenebla limigo. Mi legis ekz. ĉi tie: http://www.daisy.org/planet-2009-12 (la unua artikolo tie, angle, pri “WIPO Treaty: Conclusions...”
Tio, ke ne eblas translime prunti librojn, grave influas ekz. la rajtojn de iuj lingvaj malplimultoj. Ekz. finnalingvaj blinduloj en Svedujo aŭ svedalingvaj en Finnlando certe povus legi tre pli multajn librojn, se eblus tiujn prunti el najbara lando. Kaj kio pri blinduloj-esperantistoj: por tia malgranda legantaro voĉlegi esperantan libron aparte en ĉiu lando – kia malŝparo kaj limigo! – – Eble tamen ekzistas iuj esceptoj, ekzemple interŝtataj kontraktoj de kelkaj ŝtatoj, pri tiuj mi ne scias. Mi esperas ke ja ekzistas.
Tio do temas pri libroj speciale faritaj nur por blinduloj, ne pri normala materialo komerce eldonita por la ĝenerala publiko.
Estis interesa tasko. Antaŭe mi jam voĉlegis tri librojn en la sama sonregistrejo, ĉiam en Esperanto. La ĉi-foja tasko Australia Felix, novelaro de Trevor Steele, estis plaĉa legaĵo. Post la komencaj, mallongaj rakontoj pri knaba petolado sekvas la kerna enhavo de la verko. Por savi nigran animon, 50-paĝa novelo, temas pri agado de kristana predikisto kaj liaj “savotoj”, aŭstraliaj indiĝenoj vivantaj rande aŭ ene de la superrege invadinta blankula mondo. Ankaŭ la postaj rakontoj traktas similan temon pri kultura interpuŝiĝo.
* * *
Voĉlegi estas multe pli konkreta tasko ol la normala silenta konatiĝo kun libro. Mi plurfoje pensas pri normo de Esperanta elparolo. Ĉu mi obeas ties regulojn? Ŝajnas regi sufiĉa unuanimeco pri ekzisto de tia normo, kiu tamen ne estas detale formulita en pradokumentoj de la lingvo. Iuj postaj difinoprovoj, notinde tiu en la Plena Analiza Gramatiko, ŝajnas jam parte ridindaj. Mi grimacas, kiam mi renkontas en la teksto de Steele vortojn, pri kies prononco mi ĵus legis debatojn: ekz. “matĉo” aperas plurfoje en unu el la noveloj, unu fojon ĝi estas skribita “maĉo”.
Kiel prononci fremdlingvajn nomojn, kiuj aperas meze de flue parolata esperanta frazo? Tio ŝajnas banala demando, sed ĝi igas min cerbumi. Sin montras pluraj lingvoj en la teksto de Steele: plej multe estas anglaj nomoj (Carol, Roger, Swait) kaj indiĝene aŭstraliaj (Ngalarni, Gurlgurli, Birrubali), sed ne mankas ekzempleroj el aliaj eŭropaj lingvoj. Kelkfoje la aŭtoro ludigas min devigante imiti per esperantaj vortoj Teksas-usonan aŭ Aŭstrali-indiĝenan prononcon de la angla.
La anglajn nomojn mi lernis prononci sufiĉe anglece, kvankam mi devas kontroli (tre helpas la prononcvortaro angla de Wells), ĉu mi ĝuste prononcus iun O’Reilly aŭ Liberace. Por la aborigenaj nomoj mi trovas nenian helpon, kaj pri aliaj lingvoj mi devas fari okazajn divenojn. Sed, antaŭ ĉio, tute ne estas certe, ke estas bonega solvo prononci ekzemple la anglan nomon Carol, meze de esperanta frazo, kiel eble plej sonfidele al la angla, kun angleca k kun elspiro, kun anglecaj vokaloj kaj kun angleca r. Tamen, kvankam mi estas tentata tion fari, por montri ke mi ja... — sed tio sonus ege afekte. Mi elektas iom alian vojon.
* * *
Mi estas produktanta voĉlibron por la Biblioteko de Vidhandikapitoj. La aŭskultontoj estas blindaj aŭ havas alian korpan malhelpon, pro kiu ili ne kapablas normale legi platskribon (tiun vorton mi lernis de Otto Prytz [vidu Otto-n prelegi en filmeto an alia artikolo]), la ebenan nigrablankan tekston kiun ni vidas papere aŭ ekrane. Por la komenca, priskriba parto de la libro ni registras ankaŭ ĉi tiun sciigon:
Uzorajto: Ĉi tiu voĉlibro estas produktita konforme al la 17-a paragrafo en la Finnlanda Leĝo pri aŭtoraj rajtoj, kaj ĝi estas celita nur por personoj kun handikapo vidi aŭ legi.
La informo estas grava. Ĝi montras, ke la voĉlibro estas tute laŭleĝe produktita kaj ankaŭ laŭleĝe disdonata al la registritaj klientoj de la blindula biblioteko. La biblioteko ne bezonas akiri permeson de la eldoninto aŭ de la aŭtoro, por tiel, en aŭdebla aŭ brajla formo reprodukti la verkon, kiu antaŭe estis aliforme publikigita. Ĉar temas pri grava limigo de la aŭtoraj rajtoj, estas ankaŭ gravaj limigoj por la voĉa reeldono: Tion rajtas fari nur institucio oficiale akceptita de la registaro, kaj ĝi rajtas havebligi la voĉlibron nur al siaj registritaj klientoj. — Similaj preskriboj sendube troviĝas ankaŭ en alilandaj leĝoj.
Australia Felix havas 132 paĝojn, Mi okupiĝis pri la libro sume 9 horojn en la studio. La neta rezulto estas 6-hora libro. La nuna tekniko igas tian libron tre facile disdonebla, ĉu en formo de lumdisko, ĉu simple kiel komputila dosiero kopiebla trans interreto.
* * *
Se vin interesas, kion Celia, la Finnlanda Biblioteko por Vidhandikapitoj, havas en moderna sondosiera formato, en aŭ pri Esperanto, bonvolu rigardi ĉi tie. Estas naŭ libroj. Du el ili estas markitaj “tuotannossa”, t.e. ankoraŭ ne pretaj; tia noto eble baldaŭ foriĝos de la aktuala novelaro. — Mi ne scias, ĉu la diverslandaj blindulbibliotekoj kunlaboras pruntante siajn sondosierojn trans landlimoj. Tio ja estus facila afero en la nuna retmondo kaj povus konsiderinde pligrandigi la stokojn de haveblaj verkoj. Mi supozas, ke tia librotrafiko funkcias. Aŭ ĉu la leĝoj malhelpas aŭ malfaciligas tion?
Ankaŭ la simpla formo de la retpaĝo de Celia estas atentinda. Ĝi montras, kian paĝon oni plej facile povas legi per modernaj aparatoj de blindulo. La enhavon sufiĉe facile aŭdigus sonsintezilo, kvankam la diversaj lingvoj en la teksto eble estas iom problema afero. La teksto ankaŭ simple prezentiĝus sur punktoskriba “ekrano”, kian Otto Prytz montris al la kongresanoj en Bjalistoko. — Ankaŭ mi, kvankam vidanto, estus feliĉa, se desegnistoj de retpaĝoj iam pli atentus simplan prezenton de enhavo, kaj malpli okupiĝus pri komplikaj kadraroj, moviĝantaj bildoj, verda teksto sur blua-flava fono, kaj aliaj artfajraĵoj.
--------------------------------
[Ĉi tio estas kopio el mia blogo en Ipernity. La sekvaj komentoj siatempe aperis sub la originalo.]
17 komentoj
Milokula Kato
Kie okazis la sonregistrado? Kiu estis la komputilisto en la apuda ĉambro. Treege interesa blogero!
.
Harri Laine respondis al Milokula Kato
Ĝi okazis en profesia studio, kie oni produktas voĉlibrojn kaj eble ion alian, pri kio mi ne scias — tamen ne muzikon. En la apuda ĉambro sidis specialisto pri la registra tekniko. Mi respondecis nur pri pri mia voĉo kaj lingvoscio.
.
Paŭl
Interese. Mi tute ne konsciis pri tia leĝo. En mia ŝtato (Belgio) io tia ne ekzistas. Oni nun diskutas, ĉu ŝanĝi la imposton de 21 % al 6 % por aŭdlibroj vendataj al blinduloj, sed ŝajne oni ne multe interesiĝas. Blinduloj ja povas (same kiel vidantoj) pruntepreni aŭdlibrojn senkoste en iu ajn biblioteko. En tiu okazo la biblioteko pagas la aŭtorrajtojn al la verkisto, kio ŝajnas al mi multe pli justa ol la finna sistemo,
Harri Laine
Kompreneble ankaŭ finnaj blinduloj povas utiligi ĉiujn bibliotetojn por pruntepreni ĉiujn publike akireblajn sonregistraĵojn, ĉu parolajn ĉu muzikajn. Sed kion faras belga blindulo, se li volas aŭskulti aŭ legi libron, kiu nur ekzistas presita kaj kiun neniu volas eldoni voĉe? Kiujn librojn ekz. FEL eldonis parolitaj?
Mi supozas, ke tre malmultaj aŭskultos la libron, kiun mi legis. La blindula biblioteko tamen aĉetis unu presitan ekzempleron de la verko, kaj tiel iometo da mono fluis eĉ al la verkinto. Krome, mi supozas, ke ankaŭ la pruntoj el la blindula biblioteko estas kalkulataj, kiam la ŝtato disdonas t.n. “bibliotekajn stipendiojn” al verkistoj. Tiuj estas ia rekompenceto por la senpagaj pruntelegantoj.
Mi vidas la leĝon tiel, ke ĝi nur forbalais la burokratan tempoperdan bezonon unue negoci kun eldonisto. Se Celia konsideras peton de iu sia kliento sufiĉe motivita, ĝi simple mem produktigas ekzempleron voĉlegitan. Mi komprenis, ke ĝi ekz. preskaŭ aŭtomate plenumas petojn de nevidantaj studantoj, kiam tiuj bezonas lernolibron, kiu ankoraŭ ne haveblas en formo taŭga por vidhandikapitoj. Mi ne scias, kiu blindulo petis aŭdi la verkon de Steele, sed eĉ tian peton la biblioteko do plenumis, kvankam verŝajne por tre malgranda nombro da interesitoj.
Esperanto-Ligo de Finnlandaj Blinduloj “Steleto" estas aktiva kaj fakte la plej malnova daŭre funkcianta membrosocieto de EAF. Ĝi festis 90-jariĝon ĉi-jare. Vidu mian blogeron de la 20-a de marto.
Bernardo
Tre laŭdinda agado kaj tre interesa artikolo, dankon Harri. Por mi plej interesa aspekto estas viaj spertoj pri fremdlingvaj nomoj en parolaj Esperanto-tekstoj, kiuj malrapidigas la legadon, necesigas ŝanĝon al alia(j) fonetikaj sistemo(j) ktp. Mi jam plurfoje en aliaj diskutoj, ekzemple en "Kantri-muziko", diris, ke miaopinie Esperanto pri nomoj sekvas la rusan ekzemplon, do principe transskribas al la propra alfabeto kaj per tio fiksas (kaj faciligas) la prononcon. Eble estus bona ideo submeti tekston ne nur al alilingva revizanto, sed peti tiun laŭtlegi la tekston. Tre volonte mi foje aŭskultus ĉapitron de vi legata, ĉu iel eblos? Cetere ankaŭ gratulon pro la elekto de Trevor Steele. Mi tre ŝatas liajn verkojn (fakte li "kulpis" pri mia unua vojaĝo al Aŭstralio).
Harri Laine
Pri fremdaj nomoj kaj “rusigo” (skriba aŭ parola) vi verŝajne pravas, kvankam tio certe estas pli teorio ol principo ĝenerale obeata. Mi pensas, ke pli ofte oni simple iel elturniĝas surbaze de sia iela-tiela scio pri aliaj lingvoj kaj malofte konscie adaptas la prononcon laŭ esperanta fonologio. El tio sekvas, ke se (ni imagu) la verkon de Steele legus homoj kun diversaj denaskaj lingvoj, la rezultoj povus esti modele similaj koncerne la elparolon de la esperanta teksto, dum la alilingvaj nomoj eble grave diferencus
Mi opinias, ke estus utile aldoni al kia ajn libro liston pri rekomendata (plene esperanta?) prononco de nomoj en ĝi aperantaj. Eventuala laŭtleganto povos mem decidi, kion diri. Alia libro, kiun mi voĉlegis (Maigret kaj la maljuna damo) havis tian liston, tamen tre mankohavan.. — Mi tute ne volas ĉi tie komenci flaman diskutadon pri ĝenerala esperantigo de fremdaj nomoj; tiaj kvereloj parazite aperas ĉie en la reto.
Ne indas min gratuli pro la elekto de Steele. Simple iu kliento de la biblioteko volis ĝin ricevi, la biblioteko mendis la voĉlegadon, kaj mi nur plenumis la mendon. Ja povas esti ankaŭ tiel, ke iu bibliotekisto elektis la verkon, sciante pri bezono havi en stoko kelkajn esperantajn librojn. Sed pri la detaloj oni devus demandi al Celia.
Bernardo respondis al Harri Laine
Jes, ankaŭ mi ne ŝatas denove diskuti pri la ĉiama (kaj teda) demando de esperantigo de nomoj. Vi tre certe pravas, ke la alilingvaj nomoj tre probable grave diferencus. Eble kelkaj el viaj legantoj foje ŝatus klaki jen kaj jen en la son-dosieroj de la Iper-grupo Sonteatro: http://www.ipernity.com/group/105958 - de esperanta hiphopo ĝis poemoj de Marjorie Boulton kaj fabeloj, parolitaj de hungaroj, svedoj, francoj kaj aliaj. Eble vi foje havos okazon aldoni specimenon. Certe estus bonvena.
Maria
Dankon, Harri, pro ĉi tiu interesa artikolo. Mi verkis rilatan blogaĵon http://mariasandelin.wordpress.com/2010/01/27/legi-per-la-oreloj
Harri Laine
Bele, Maria! Mi tuj legis vian artikolon kaj rekomendas ĝin al ĉiu, kiu legis mian ĉi-supran tekston.
Manolo
Mi ŝatas la artikolon, kies proponon mi trovis en la blogo de Maria.
Tamen, por mi la titolo estas iom enigma, ĉar mi ne sukcesis kapti ian spuron pri nepermesoj de la aŭtoroj. Povas esti ke mia manio legi diagonale, la longo de la teksto aŭ mia laceco komplotis al mia malsukceso.
Harri Laine respondis al Manolo
Nu, mi ŝatas iom enigmajn titolojn.
Ne estas tiel, ke iu ne permesis aŭ eĉ malpermesis ion. Temas pri tio, ke oni faris ion, por kio, tute laŭleĝe, oni ne bezonas permeson de iu ajn, do eblas tion fari sen permeso. Normale, por kopii ies verkon (kian ajn, en kia ajn formo) alie ol por sia privata uzo, oni ja bezonas permeson de tiu, kiu posedas la aŭtorajn rajtojn je tiu verko. Tio estas sufiĉe rigora regulo. Sed, por ke nevidanto povu pli facile prunte akiri kaj ĝui literaturan verkon, la parlamento iam preskribis, ke oni rajtas produkti brajlan aŭ voĉlegitan kopion (strikte nur por handikapitoj) eĉ sen permeso. – Tio ne estas nur Finnlanda specialaĵo.
Manolo respondis al Harri Laine
Dankon Harri!
Sed, okaze ke venontfoje vi ne havus tiun inklinon al "enigmeco", mi aŭdacas montri tion, kia devus esti la titolo de ĉi tiu artikolo por pli ĝuste resumi la enhavon, kiel ekzemplon:
Voĉlege kopii librojn sen neceso de aŭtora permeso
:-D
Manolo respondis al Harri Laine
Interese...
Jam ofte mi vidas la dubsencan esprimon "aŭtorrajto", kiel atuton por paroli neprecize pri pluraj malsamaj aferoj. Mi klarigas jene pri tiu neprecizeco en rilato al esperanto, sed mi povus fari same pri la hispana kaj, mi vetas, en ĉiuj naciaj lingvoj estas sama konfuzo.
Unue, la morala rajto de la aŭtoro esti agnoskata aŭtoro de la verko. Do, oni foje nomas tion ankaŭ la "intelekta posedo". Sed al mi ŝajnas ankaŭ sufiĉe preciza la esprimo "aŭtorrajto".
Due, la rajtoj fari kion ajn kun la verko (traduki ĝin, legi ĝin, laŭtlegi ĝin publike, citi partojn de ĝi, ktp); tiuj rajtoj povas esti aŭ ne ĉe la flanko de la aŭtoro sed plej ofte ne; do malfacile tiuj rajtoj falu sub la difino "aŭtorrajto". Ĉu eble "verkorajtoj"?
Trie, el tiuj menciitaj rajtoj, estas unu aparta kun propra nomo "kopirajto", do la rajto kopii aŭ permesi kopii la verkon. Preskaŭ neniam aŭtoroj de eldonitaj libroj posedas tiun. Do, ankaŭ ne "aŭtorrajto". Ĝuste la ekspluatado tiun rajton estis ĝis nun la bazo de la eldon-negoco, kaj ĝuste la marĉandado ĉirkaŭ la cedo tiun rajton estis ĝis nun la bazo per kiu oni povas fariĝi profesia verkisto.
(Tiu lasta rajto vidiĝas pli kaj pli stulta en tiu ĉi epoko kiam fari kopiojn (eĉ paŭse aŭ klone) estas bagatela senkosta afero disponebla por kiu ajn, ne plu multekosta privilegio de dediĉitaj entreprenoj per specialaj maŝinoj).
Do, ne necesas peti permeson al aŭtoro por krei voĉan version de ĝiaj libroj. En Finnlando evidente ne, sed en mia lando, ekzemple, oni petu permeson... al eldonejo!
Harri Laine respondis al Manolo
Dankon, Manolo, mi promesas zorge konsideri vian proponon. Mi tamen tre dubas ĉu tiom klara esprimo konvenus en mia individue enigmema stilo :)
Harri Laine respondis al Manolo
Mi ne vidas ion malbonan en tio, ke oni uzas la ĝeneralan terminon “aŭtoraj rajtoj” por ĉiuj rilataj rajtoj, se oni memoras ke ”aŭtoro” (same kiel “verki”) povas rilati ne nur al kreado literatura, sed ankaŭ pentra, fotografa, skulpta, komputprograma, ktp. Aŭtoro rajtas parton de tiuj rajtoj cedi al alia per libere formulebla kontrakto, plej ofte kontraŭ rekompenco.
La leĝoj pri aŭtoraj rajtoj estas komplika legaĵo kaj malmultaj konas ilin. Ili tamen estas tre fortaj kaj ankaŭ feroce defendataj de interesitaj organizaĵoj kaj kompanioj, ĉar ili estas tre facile aplikeblaj kaj donas preskaŭ aŭtomatan protekton, sen iaj ajn formalaĵoj (male ol ekz. patentoj). Se imiti la finnan lingvon, mi povus diri ke la koncernaj leĝoj estas longaj kiel jaro de malsatego.
Mi rigardetis ankaŭ la hispanan Ley de Propiedad Intelectual, regularizando, aclarando y armonizando las disposiciones legales vigentes sobre la materia, kaj eĉ ĝia nomo similas la legendan jaron de malsato. Mi ne multon komprenas, sed ŝajnas al mi, ke ankaŭ ĝi preskribas iom simile kiel la finna leĝo, sed mi ne estas certa pri la detala enhavo. Mi citas
Artículo 31 bis. Seguridad, procedimientos oficiales y discapacidades.
...
2. Tampoco necesitan autorización los actos de reproducción, distribución y comunicación pública de obras ya divulgadas que se realicen en beneficio de personas con discapacidad, siempre que los mismos carezcan de finalidad lucrativa, guarden una elación directa con la discapacidad de que se trate, e lleven a cabo mediante un procedimiento o medio adaptado a la discapacidad y se limiten a lo que ésta exige.
Se oni devas peti permeson, oni ja turnu sin al tiu, kiu tiumomente disponas pri la koncerna aŭtora rajto. Tio povas esti la verkinto mem, aŭ ties heredinto, aŭ eldonejo. Eble plej ofte eldonejo.
Maria respondis al Manolo
Manolo skribis: "Do, ne necesas peti permeson al aŭtoro por krei voĉan version de ĝiaj libroj."
Tamen - ne kiu ajn estas rajtigita fari tiujn senpermesajn registraĵojn. En Svedio nur la aŭtoritato mem (TPB) kaj krome unu bibliotekpriserva entrepereno (BTJ), en Finnlando ŝajne Celia.
Harri Laine
Posta komento
Mi ĵus hazarde trovis informojn pri translima pruntebleco de porblindula materialo. Ŝajnas ke tio ne eblas, kaj do la leĝoj pri libera produktado kaj pruntado de brajla aŭ voĉa materialo por handikapitoj estas permesita nur interne de unu lando. Tio ŝajnas grava kaj nekomprenebla limigo. Mi legis ekz. ĉi tie: http://www.daisy.org/planet-2009-12 (la unua artikolo tie, angle, pri “WIPO Treaty: Conclusions...”
Tio, ke ne eblas translime prunti librojn, grave influas ekz. la rajtojn de iuj lingvaj malplimultoj. Ekz. finnalingvaj blinduloj en Svedujo aŭ svedalingvaj en Finnlando certe povus legi tre pli multajn librojn, se eblus tiujn prunti el najbara lando. Kaj kio pri blinduloj-esperantistoj: por tia malgranda legantaro voĉlegi esperantan libron aparte en ĉiu lando – kia malŝparo kaj limigo! – – Eble tamen ekzistas iuj esceptoj, ekzemple interŝtataj kontraktoj de kelkaj ŝtatoj, pri tiuj mi ne scias. Mi esperas ke ja ekzistas.
Tio do temas pri libroj speciale faritaj nur por blinduloj, ne pri normala materialo komerce eldonita por la ĝenerala publiko.
2008-06-30
Vilkki – Somero – biblioteko (bildaro)
Mi vizitis la urban bibliotekon de Somero, Finnlando, la 30-an de Junio 2008.
La biblioteko havas relative vastan kolekton de Esperanta literaturo, Esperantaj libroj ne abundas en publikaj biblioteoj en Finnlando. La librojn. gazetojn kaj aliajn presaĵojn posedis Joel Vilkki, (1899–1976), kies heredantoj donacis ĉion al la biblioteko de lia loĝurbo.
Inter la bildoj estas fotoj pri la biblioteko kaj kelkaj pri la urbo Somero, sed mi fotis ankaŭ ĉiun breton kun Esperantaj libroj. Tio donas ian ideon pri la nombro de la libroj.
La Urba Biblioteko de Somero
Pretiĝis en la jaro 2000. Arkitekto Saara Juola.
Ĉu hundoj ne legu?
“La biblioteko estas malfermita: lunde-vendrede 11–19, sabate 10–14. Somere fermita sabate. La luko por redoni pruntitajn librojn estas uzebla nur kiam la biblioteko estas fermita.”
Enira halo
La bibliotekestro Elina Rasa mem deĵoras ĉe la servotablo.
Libroj, diskoj, komputiloj
Kulturo kaj alio en Somero
Libroj, libroj (ne esperantaj)
Vido el la supra etaĝo. La proksima arkforma bretaro surhavas aŭdvidaĵojn.
Filmoj – muziko – libroj
Pruntebla aŭdvida materialo. Iuj publikaj bibliotekoj jam ofertas perretajn pruntojn de kelkaj verkoj. Mi ne scias, ĉu tio eblas en Somero. (Ĉi tio ne estas Esperanta materialo.)
La plejmulto de ĉi tiuj libroj venas el kolekto de Joel Vilkki. (La busto prezentas lokan historiiston Tapio Horila, kies libraro troviĝas aliflanke.)
Omaĝa ŝildo
“Joel Vilkki (1899-1976) kaj Suoma Vilkki (1902-1996) loĝis en ĉi tiu biena domo Kiiru ekde la 1932‑a jaro kaj kreis la parkon, kiu ĉirkaŭas la domon. Joel Vilkki estis pionire antaŭiranta pedagogia reformanto. Li estis estro de la Geknaba Mezlernejo de Somero dum 28 jaroj. – Li estis ĉefdelegito de Esperanto en Finnlando 1936–1971.” Vidu ankaŭ la blogaĵon Joel Vilkki kaj Esperanto en Somero de la 30a de Junio 2008.
“Kiiru”
La biena domo Kiiru, malantaŭa flanko.
La frontpaĝo de la loka gazeto “Somero” proponas multon por la konsumanto. La 9-an de septembro 2008: kokfemuraĵo 1.69 eŭroj/kilogramo, ovoj 1.20, teknika ĉemizo 19 eŭroj . Sed sur paĝo 11 estas io por mi.
Risto Rasa, poeto-bibliotekisto, rakontas pri sia vizito en la Internacia Esperanto-Muzeo en Vieno. La paĝon ornamas bildoj pri li apud breto plena je esperantaj libroj, ekslibriso de Joel Vilkki kaj kovriloj de tri verko el la monda literaturo.
La biblioteko havas relative vastan kolekton de Esperanta literaturo, Esperantaj libroj ne abundas en publikaj biblioteoj en Finnlando. La librojn. gazetojn kaj aliajn presaĵojn posedis Joel Vilkki, (1899–1976), kies heredantoj donacis ĉion al la biblioteko de lia loĝurbo.
Inter la bildoj estas fotoj pri la biblioteko kaj kelkaj pri la urbo Somero, sed mi fotis ankaŭ ĉiun breton kun Esperantaj libroj. Tio donas ian ideon pri la nombro de la libroj.
La Urba Biblioteko de Somero
Ĉu hundoj ne legu?
Enira halo
Libroj, diskoj, komputiloj
Kulturo kaj alio en Somero
Libroj, libroj (ne esperantaj)
Filmoj – muziko – libroj
La Esperanta kolekto de la biblioteko
Surbrete
Surbrete
Surbrete
Surbrete
Surbrete
Surbrete
Surbrete
Surbrete
Elstarigo: Sartre, Pagnol, Vildrac
Surbrete
Surbrete
Surbrete
Jam en ordo kaj katalogo
Ĉi tiuj libroj jam havas la identigan strion malsupre
sur la dorso.
sur la dorso.
Surbrete
Elstarigitaj: Baudelaire & Kivi
Revuo Esperanto
Ĉu tiom malgrasas plenaj jarkolektoj?
Surbrete
Surbrete
Diversaĵoj
Linguaphone-kurso pri Esperanto (el la kojnoskriba epoko?),
reklamaj slipetoj, presaĵetoj, ekz. la kurioza “Lingvologia Revuo”
eldonita de finno Emil Hanhiniemi en Aŭstralio.
reklamaj slipetoj, presaĵetoj, ekz. la kurioza “Lingvologia Revuo”
eldonita de finno Emil Hanhiniemi en Aŭstralio.
Grava kaj peza
La tuta Esperanto en unu Linguaphone-teko.
Instruisto estis invitita
Invitilo de la urbestraro de Kopenhago al akcepto okaze de la 41-a UK (1956)
kuŝas sur paĝo montranta la lernejojn, kie Esperanto estis instruata en 1959-1960.
La tiamaj Esperanto-pedagogoj en Finnlando, laŭ Revuo Esperanto, estis
Joel Vilkki, Jorma Ahomäki, Erkki Soini, Niku Tumi
kaj Lyli (verŝajne estu: Lyyli) Viertola.
kuŝas sur paĝo montranta la lernejojn, kie Esperanto estis instruata en 1959-1960.
La tiamaj Esperanto-pedagogoj en Finnlando, laŭ Revuo Esperanto, estis
Joel Vilkki, Jorma Ahomäki, Erkki Soini, Niku Tumi
kaj Lyli (verŝajne estu: Lyyli) Viertola.
Ekslibriso
Taŭga signo pri libroposedo por edukisto kaj esperantisto.
Mi ŝatus scii, kiu estas la artisto.
Mi ŝatus scii, kiu estas la artisto.
Statistiko el 1959-1960
Surbrete
“Esperanta kolekto”
Bone titolita, sed ĉu ne tamen mencii ankaŭ la nomon Joel Vilkki?
Joel Vilkki en Somero
“Kiiru”
IMG 0128
La nuna lernejo.
Somero
Strato en Somero.
Grenejo
Iama grenejo de la bieno Kiiru
Mi pagis!
Ĉi tiuj notoj de la ĉefdelegito de UEA pruvas, ke mi, inter aliaj,
kotizis al UEA en 1966, 1967, 1968 kaj 1969, kaj memorigas
ankaŭ pri mia tiutempa adreso.
kotizis al UEA en 1966, 1967, 1968 kaj 1969, kaj memorigas
ankaŭ pri mia tiutempa adreso.
Loka gazeto
Li vizitis Vienon
Joel Vilkki kaj Esperanto en Somero
VIZITO EN LA URBA BIBLIOTEKO DE SOMERO
Ne malofte mi vizitas en Somero, sed nun mi havas alian celon ol kutime: konatiĝi kun loka historio de la internacia lingvo. Estas bela somera tago, sed por mi nun gravas Somero, ne somero. Somero estas urbo en sudokcidenta Finnlando, meze de regiono kun riĉa terkultura tradicio. Ĝi apartenas al la provinco Varsinais-Suomi, kies nomo antaŭ jarcentoj estis simple Suomi, nomo nun uzata por la tuta lando.
Sed la urbo situas ankaŭ en Esperantujo. Por ekscii pli pri tio, mi marŝas al la urba biblioteko.
Ne malofte mi vizitas en Somero, sed nun mi havas alian celon ol kutime: konatiĝi kun loka historio de la internacia lingvo. Estas bela somera tago, sed por mi nun gravas Somero, ne somero. Somero estas urbo en sudokcidenta Finnlando, meze de regiono kun riĉa terkultura tradicio. Ĝi apartenas al la provinco Varsinais-Suomi, kies nomo antaŭ jarcentoj estis simple Suomi, nomo nun uzata por la tuta lando.
Sed la urbo situas ankaŭ en Esperantujo. Por ekscii pli pri tio, mi marŝas al la urba biblioteko.
 |
| Pretiĝis en la jaro 2000. Arkitekto Saara Juola. |
La biblioteko situas en bela, moderna domo, kreaĵo de arkitekto Saara Juola. La dominterno ricevas abundan sunlumon tra fenestroj plafonaj kaj muraj. La etoso estas bonveniga, ĉie mi vidas librobretarojn kaj rekte antaŭ mi estas tablo, ĉe kiu deĵoras bibliotekisto. Mi ne bezonas longe rakonti, kion mi serĉas. Mi komencas per la nomo Joel Vilkki, kaj estas aldononta ion pri Esperanto, sed jam antaŭ ol mi sukcesas eldiri la nomon de la internacia lingvo ŝi komprenas kaj montras al ŝtuparo: la Esperanto-kolekto troviĝas en la supra etaĝo.
 |
| La bibliotekestro Elina Rasa mem deĵoras ĉe la servotablo. |
Tilaa:
Blogitekstit (Atom)