Vjaĉeslav Slavik Ivanov faris demandojn pri mia blogero de la 26-a de Januaro. Ĉar miaj respondoj tie povas esti malfacile troveblaj, mi kopias ĉion ĉi tien.
Slavik demandis, unue: ”Ĉu la libroj en tiu biblioteko estas senpere alireblaj? Kio min plej multe ĝenas pri grandaj bibliotekoj, estas la bezono unue scii, kiun libron vi bezonas. Foje mi emas foliumi dekon komence, okazis, ke mi devis mendi dekon kaj foliumi en la legosalono de biblioteko.”
Mi respondis:
Jes, al la librobretoj povas iri kaj la librojn foliumi kiu ajn vizitanto. Mi faris la fotojn estante simpla vizitanto, kaj ĉio estis en publike atingeblaj lokoj. Mi ne scias, ĉu la biblioteko havas ankaŭ stokejon, kiun rajtas eniri nur bibliotekistoj, ekz. por iuj tre valoraj aŭ tre malofte pruntataj libroj. Se jes, tiajn oni do trovas nur per datumbazoj de la biblioteko kaj devas aparte peti.
Tre malmultaj bibliotekoj en Finnlando havas esperantajn librojn en sia kolekto, krom eble iujn lernolibrojn kaj vortarojn. Ekz. en Helsinki iam, antaŭ jardekoj, estis rimarkinda kolekto en la ĉefa urbomeza biblioteko, sed mi ne scias, ĉu ĝi plu ie troviĝas. Ekzistas ankaŭ t.n. "Deponejo-Biblioteko" en Kuopio. Tiu servas la tutan landon konservante ekzemplerojn de libroj kaj alia materialo, kiujn aliaj bibliotekoj ne plu volas havi. Eblas serĉi librojn per ties retpaĝo kaj mendi kiel prunton.
Mi faris simplan provon per la serĉilo de la Deponejo-Biblioteko. Serĉo per la vorto "Esperanto" donis 401 librotitolojn. Verŝajne tio estas nur la libroj, kies bibliotekaj indikoj (titolo, aŭtoro, eldonejo...) enhavas la vorton "Esperanto", do ne enhavas ĉiujn esperantlingvajn librojn.
Mi iam raportis pri la urba biblioteko en Somero kaj pri ĝia esperanta kolekto, grandparte herede akirita. Tiuj libroj, bedaŭrinde, jam plejparte ne plu troviĝas en la publike vizitebla parto de la bibliotekto, sed estas metitaj en fermitan stokejon.
La dua demando: ”Ĉu estas mia misimpreso: laŭ „Esperantolehti“ aspektas, kvazaŭ svedlingva komunumo estas tre bone reprezentita en finnlanda Esperantujo. Ĉu eble ĉefe pro foteco de la movado en Turku kaj ĝia ĉirkaŭo?”
Mi respondis:
Mi ne notis speciale abundan partoprenon de svedlingvuloj en la movado. Feliĉe estas kelkaj aktivuloj, kiuj ankaŭ ne malofte skribas en la svedlingva gazetaro. Anna Ritamäki, kiu estis prezidanto de EAF antaŭ la nuna Tuomo Grundström, estas rimarkinde aktiva svedlingvulino. Mi ne scias pri aktivaj turkuanoj svedlingvaj, sed ne dubas, ke ankaŭ tiaj ekzistas. Ĉirkaŭ 5 % de la urbanoj parolas la svedan denaske.
--------------------------------
[Ĉi tio estas kopio el mia blogo en Ipernity. La sekvaj komentoj siatempe aperis sub la originalo.]
Komentoj.
Vjaĉeslav Slavik Iva…
» Serĉo per la vorto "Esperanto" donis 401 librotitolojn
Fakte tio estas multe, se kompari kun la serĉmendo „русский“ (rusa), kiu donas „yhteensä 901“ (entute 901).
Harri Laine respondis al Vjaĉeslav Slavik Iva…
Mi miras, ke entute troviĝis io kun „русский“, ĉar la registro ŝajnas esti latinlitera. Evidente do io estas enskribita ankaŭ per cirilaj literoj.
Näytetään tekstit, joissa on tunniste Turku. Näytä kaikki tekstit
Näytetään tekstit, joissa on tunniste Turku. Näytä kaikki tekstit
2010-06-01
2010-01-28
Turku diskonigas
Amiko invitis min gustumi bierojn en Turku. Okazis antaŭkristnaska festeno, t.n. et-julo, de la societo “Amikoj de Biero en Turku”, kaj mi sentis min vere honorita pro la invito partopreni la aranĝon en la bierfara restoracio Koulu (t.e. ‘La Lernejo’). Bonvolu ne demandi al mi, kial antaŭkristnaska festeno okazas la 22-an de januaro. Tio ne gravas, ĉar ĉio estis plej agrabla, la pladoj proponis bonan abundan manĝon, kaj la kranoj de la Lernejo provizis nin per fruktoj de la Lerneja bierfara arto.
La biervespero aŭguris plaĉan travivaĵon ankaŭ por la posta sabato. Tiam mi vizitis la Urban Bibliotekon. Nome, mi aŭdis, ke dum la nuna januaro oni starigis tie ekspozicion pri la internacia lingvo, kaj tion mi nepre volis vidi.
La biblioteko ĉe Linnankatu nuntempe lokiĝas en du domoj: nova, moderna, lumoplena parto estas hejmo de plejmulto de la bibliotekaj kolektoj dum la klasikstila malnova domo estas dediĉita al la temo “arto”. Inter la du domoj troviĝas ankaŭ kafejo, kie ofte kunsidas esperantistoj de la urbo.
Mi grimpis al la dua etaĝo en la nova domo. Tie, en parto titolita Tietotori, ‘informa bazaro’, mi trovis la ekspoziciaĵojn. Unue mian atenton kaptis kvar afiŝpaneloj starigitaj ĉe rando de balustrado. Tiuj havis po unu afiŝo ambaŭflanke, do sume ok informplenajn tekstojn pri la lingvo, pri ĝia historio, pri UEA, pri ebloj kaj rimedoj por lerni la lingvon kaj, kompreneble, pri la lingvo kaj ĝiaj uzantoj en Turku. La tekstaro eble ne estas la plej tuja allogilo en la ekspozicio, sed ĝi bone servas tiujn, kiuj ekinteresiĝas kaj volas pli scii. Eblas elekti legaĵon laŭ sia intereso. Estis libere haveblaj ankaŭ faldfolioj kaj, tre grave, informilo pri komenciĝanta nova kurso en Turku.
Sur unu bretaro estis kolektitaj specimenoj pri lernolibroj. Ĉiuj krom unu apartenis al la regula kolekto de la biblioteko; nur la ĵus aperinta finna versio Esperanto mutkattomasti de la lernilo de Stano Marček ankoraŭ ne portis stampon de la biblioteko. Apude estis metitaj pli ol dudeko da kolorplernaj kongresaj bultenoj. En la supra vico elstaris la kongreslibroj de la tri Universalaj Kongresoj aranĝitaj en Finnlando: Helsinki 1922, Helsinki (kaj Espoo) 1969 kaj Tampere 1995.
Unu vitra montroŝranko prezentis filatelaĵojn, kun Esperanta temo, el la kolekto de Anna-Liisa Ali-Simola. Apuda simila kesto prezentis aŭdvidaĵojn kaj kelkajn verkojn el Finnlando.
La aranĝo estis kompetente kaj taŭge farita. Ne estis trudata troo da informoj, sed elektitaj detaloj spekteblaj eĉ nur preterpase. Interesito povis laŭplaĉe profundiĝi en la tekstojn de la afiŝaro.
.
Mi opinias, ke la ekspozicio meritas esti starigita ankaŭ en aliaj lokoj. Ne estas tro malfacile fari adaptaĵon al aliurbaj kondiĉoj: forpreni la detalojn, kiuj interesas precipe nur turkuanojn, kaj aldoni alilokajn informojn kaj eble eĉ alilokan koloron. Se temas pri lokoj proksimaj, ekz. bibliotekoj en najbaraj komunumoj, oni povas eĉ senŝanĝe ekspozicii ĉion plene laŭ la Turkua maniero.
Do, mi estas kontenta pri la ekspozicio, sed eĉ pli kontenta mi estas pri la normala agado de la biblioteko. Tie estas escepte ampleksa kolekto de Esperanta literaturo. Ne nur tiuj unu-du lerniloj, kiujn oni povas trovi en multaj bibliotekoj, sed trideko da lerniloj surbrete kaj aparta sekcio por esperanta literaturo: dramoj, poezio, romanoj, faka literaturo. Tion povas nur envie rigardi mi, loĝanto de urbo pli granda ol Turku. Ankaŭ sur la bretoj por periodaĵoj mi vidis gazetojn esperantajn. – Ekzistas eblo prunti librojn interbiblioteke, ĉu ne. Alilokanoj bonvolu utiligi la eblon.
Fine, mi aldonas lingvan noton. Mi ne ŝatas provizi miajn artikolojn per lingvaj notoj, sed jen mi ne povas rezisti la tenton. Iam okazis diskuto, eĉ disputo, pri tio, ĉu amiko (aŭ sklavo, aŭ...) povas esti ino kaj en tiu afero mi eble apartenas al la malplimulto, eble al la plimulto de la opiniantoj. En tute amika diskuto (publika, ankoraŭ rete trovebla), Renato Corsetti foje komentis mian diron ĉi tiel: “se vi diros al mi ke vi feriis en Francujo kun via amiko, kaj poste mi malkovrus ke temis pri amikino, mi pensus, ke vi volis trompi min.”
Nu, kion mi nun diru? Mi komencis ĉi tiun blogaĵon per la vortoj “Amiko invitis min...” Tiu amiko estas Tiina Oittinen, la prezidanto, prezidantino se vi volas, de la Esperanto-societo en Turku. Kiel vi scias, ŝi estas plurtalenta aktivulo. Vidu ŝin kun violono en foto de la 10-a de septembro 2008:
Kaj ŝi ne estas nur Muzik-Amanto, sed kiel ĵus evidentiĝis, ankaŭ Bier-Amanto (laŭplaĉe inigu la vortojn).
Gratulon al la Esperanto-societo en Turku pro bona ekspozicio. Kaj gratulon al la Societo kaj al la urbo Turku pro impone bona publika biblioteko.
Bildojn pri la biblioteko mi metis en la albumon “Turku prezentas la lingvon”.
--------------------------------
[Ĉi tio estas kopio el mia blogo en Ipernity. La sekvaj komentoj siatempe aperis sub la originalo.]
10 komentoj
Sakari
Dankon Harri pro interesa informo.
Mi plene samopinias pri la lingva noto. Tiina estas ankaǔ mia amiko. Se mi dirus, ke ŝi estas mia amikino, la frazo eble havas jam alian nuancon. Verŝajne Renato Corsetti vole-nevole pensis pri tiu nuanco.
La afero tamen estas pli komplika, ĉar pro nacilingva influo homoj pensas malsammaniere. Por finnlingvanoj la ideo de "amiko" kiel sekse neŭtrala estas memevidenta afero. En nia televido ĵus estis programo "Thalia gaala", kie oni omaĝis i.a. al aktoroj de la jaro. Mi aparte notis, kiel oni anoncis tion: oni elstarigis du aktorojn de la jaro (vuoden näyttelijät): unu aktorinon (vuoden naisnäyttelijä, laŭvorte virinaktoro) kaj unu viraktoron (vuoden miesnäyttelijä). Antaŭ cent jaroj en la finna lingvo ekzistis vorto näyttelijätär (aktorino), sed tiun esprimon oni apenaŭ plu uzas.
Onagrino (Dominique)…
Bone, ke en la kvina urbo de Finlando oni trovas tiom bonan informon pri esperanto!...
Harri Laine respondis al Onagrino (Dominique)…
Dankon, Onagrino. Precipe admirinda estas tio, ke la biblioteko havas tiom da esperantaĵoj en sia normala, ĉiam utiligebla kolekto. Mi tre ŝatus havi ion similan en mia urbo.
Vjaĉeslav Slavik Iva…
Mi havas du demandojn:
1. Ĉu la libroj en tiu biblioteko estas senpere alireblaj? Kio min plej multe ĝenas pri grandaj bibliotekoj, estas la bezono unue scii, kiun libron vi bezonas. Foje mi emas foliumi dekon komence, okazis, ke mi devis mendi dekon kaj foliumi en la legosalono de biblioteko.
2. Ĉu estas mia misimpreso: laŭ „Esperantolehti“ aspektas, kvazaŭ svedlingva komunumo estas tre bone reprezentita en finnlanda Esperantujo. Ĉu eble ĉefe pro foteco de la movado en Turku kaj ĝia ĉirkaŭo?
Bondezire salutas,
Sl.
antaŭ 6 jaroj.
Harri Laine respondis al Vjaĉeslav Slavik Iva…
Unue:
Jes, al la librobretoj povas iri kaj la librojn foliumi kiu ajn vizitanto. Mi faris la fotojn estante simpla vizitanto, kaj ĉio estis en publike atingeblaj lokoj. Mi ne scias, ĉu la biblioteko havas ankaŭ stokejon, kiun rajtas eniri nur bibliotekistoj, ekz. por iuj tre valoraj aŭ tre malofte pruntataj libroj. Se jes, tiajn oni do trovas nur per datumbazoj de la biblioteko kaj devas aparte peti.
Tre malmultaj bibliotekoj en Finnlando havas esperantajn librojn en sia kolekto, krom eble iujn lernolibrojn kaj vortarojn. Ekz. en Helsinki iam, antaŭ jardekoj, estis rimarkinda kolekto en la ĉefa urbomeza biblioteko, sed mi ne scias, ĉu ĝi plu ie troviĝas. Ekzistas ankaŭ t.n. "Deponejo-Biblioteko" en Kuopio. Tiu servas la tutan landon konservante ekzemplerojn de libroj kaj alia materialo, kiujn aliaj bibliotekoj ne plu volas havi. Eblas serĉi librojn per ties retpaĝo kaj mendi kiel prunton.
Mi faris simplan provon per la serĉilo de la Deponejo-Biblioteko. Serĉo per la vorto "Esperanto" donis 401 librotitolojn. Verŝajne tio estas nur la libroj, kies bibliotekaj indikoj (titolo, aŭtoro, eldonejo...) enhavas la vorton "Esperanto", do ne enhavas ĉiujn esperantlingvajn librojn.
Mi iam raportis pri la urba biblioteko en Somero kaj pri ĝia esperanta kolekto, grandparte herede akirita. Tiuj libroj, bedaŭrinde, jam plejparte ne plu troviĝas en la publike vizitebla parto de la bibliotekto, sed estas metitaj en fermitan stokejon.
Due:
Mi ne notis speciale abundan partoprenon de svedlingvuloj en la movado. Feliĉe estas kelkaj aktivuloj, kiuj ankaŭ ne malofte skribas en la svedlingva gazetaro. Anna Ritamäki, kiu estis prezidanto de EAF antaŭ la nuna Tuomo Grundström, estas rimarkinde aktiva svedlingvulino. Mi ne scias pri aktivaj turkuanoj svedlingvaj, sed ne dubas, ke ankaŭ tiaj ekzistas. Ĉirkaŭ 5 % de la urbanoj parolas la svedan denaske.
Vjaĉeslav Slavik Iva… respondis al Harri Laine
Mian impreson pri svedlingva komunumo de Finnlando nebuligas mia simpliga percepto, ke svedeca familinomo signifas la svedan kiel denaskan lingvon aŭ svedecon kiel memidentigon. Evidente ĉio estas pli komplike — multaj finnoj havas svedecajn familinomojn, ĉar iliaj prapatroj frue aperis en la urboj, kiam la sveda ankoraŭ estis la ĉefa skriba k oficiala lingvo; kaj (kion mi antaŭe ne sciis) la ekzemplo de Anna montras, ke finneca familinomo povas esti ĉe svedlingvano.
Min forte impresis ke la depona biblioteko estas en Kuopio. Finnoj mirinde sukcesas deteni la landon de la rusia-bulgaria vojo, kiam ĉio enlanda okazas kaj troviĝas en la ĉefurbo. En Rusio deponejoj plej malproksime troviĝas en la Moskva provinco; ekzemple tiu de sciencaj disertaĵoj — en la urbo Ĥimki, la tuja apudurbo de Moskvo.
Harri Laine respondis al Vjaĉeslav Slavik Iva…
Ne eblas konkludi gepatran lingvon de finno per ties familia nomo. La aferoj ja rilatas, sed la rilato estas pli statistika ol determina. Svedlingvulo tamen malpli verŝajne havas finnan familian nomon ol finnalingvulo svedan. Persona nomo (antaŭnomo) estas pli forta indikilo, sed ankaŭ tio ne sufiĉas kiel pruvo. Kaj estas homoj, kiuj simple konsideras sin tute dulingvaj.
La familiaj nomoj estis registritaj iom post iom dum jarcentoj. Ĝis antaŭ ĉ. 100 jaroj multaj homoj, precipe en okcidenta Finnlando, tute ne havis familian nomon. Ekz. mia patrina avino, antaŭ sia edziniĝo, estis simple "filino de Josef", sen aparta familia nomo. – La oficialajn registrojn skribis pastroj, kiuj ne malofte emis igi ĉion aspekti pli oficiala, ekz. per enskriboj en la lingvo de la oficiala tiutempa burokratio, t.e. en la sveda.
Oni trovas statistikajn informojn pri nomoj en Finnlando sur paĝoj de la Popolregistra Centro. Tie mi trovas ekz., ke nun vivas 412 homoj kun la nomo Ivanov (krome 221 nomiĝas Ivanoff, kaj kelkaj Iwanow, Iwanoff k.a.). Serĉi pri Vjaĉeslav estas komplikega afero pro la abundo de skribmanieroj, sed mi provis kelkajn (la nombroj enhavas ankaŭ mortintojn, sed nur tiujn kiuj vivis dum la ekzisto de la komputila registrosistemo): Vjatseslav 135, Vjatsheslav 9, Vjatscheslav 8, Vyacheslav 58 kaj certe aliaj). Troviĝas unu homo kun registrita antaŭnomo Slavik.
Vjaĉeslav Slavik Iva… respondis al Harri Laine
Dankon pro ĉiam interesaj komentoj kaj klarigoj. 135 tiuj kun la nomo Vjatseslav kredeble estas ortodoksaj finnoj, la literumo estas tre finneca. La aliaj povas aparteni al aliaj ortodoksdevenaj homoj, eble rusoj, sed ne nepre. Slavik estas mirinda okazo: mi scias, ke en la ĉeĥa aŭ la slovaka ĝi signifas najtingalon.
Harri Laine respondis al Vjaĉeslav Slavik Iva…
Min surprizis la multaj nomoj skribitaj “Vyacheslav”, ĉar tian formon neniu finno donus al la rusa nomo. Tio devas esti lastatempaj enmigrintoj, kaj la nomformo estas simple transprenita el ilia pasporto. Ĉu nuntempe la rusaj eksterlandaj pasportoj montras la nomon latinlitere laŭ angla skribmaniero? Mi memoras malklare, ke iam regis franceca transskribo. Nun mi provis ankaŭ per franceca formo kaj trovis eĉ pli multajn: Viatcheslav 107. Eble tio venas el pli malnovaj pasportoj.
Vjaĉeslav Slavik Iva… respondis al Harri Laine
Ankaŭ mi estas Viatcheslav en mia eksterlanda rusia pasporto. Mi ne certas, ĉu ekzistas ia ideologio pri tio, sed antaŭe nur francecaj skriboj estis uzataj, nun — ĉefe anglecaj, sed kvazaŭ ne estas iom strikta sistemo pri tio.
Mi ŝatus, ke ia formo de sia propra latinigo aperu en la pasportoj. Vjačeslav aŭ io tia. Ne plu estas problemo pri supersignoj, kaj tia skribo estas iom tradicia por parto de slavoj kaj por latinigo de rusaj skriboj.
* * *
La biervespero aŭguris plaĉan travivaĵon ankaŭ por la posta sabato. Tiam mi vizitis la Urban Bibliotekon. Nome, mi aŭdis, ke dum la nuna januaro oni starigis tie ekspozicion pri la internacia lingvo, kaj tion mi nepre volis vidi.
La biblioteko ĉe Linnankatu nuntempe lokiĝas en du domoj: nova, moderna, lumoplena parto estas hejmo de plejmulto de la bibliotekaj kolektoj dum la klasikstila malnova domo estas dediĉita al la temo “arto”. Inter la du domoj troviĝas ankaŭ kafejo, kie ofte kunsidas esperantistoj de la urbo.
Mi grimpis al la dua etaĝo en la nova domo. Tie, en parto titolita Tietotori, ‘informa bazaro’, mi trovis la ekspoziciaĵojn. Unue mian atenton kaptis kvar afiŝpaneloj starigitaj ĉe rando de balustrado. Tiuj havis po unu afiŝo ambaŭflanke, do sume ok informplenajn tekstojn pri la lingvo, pri ĝia historio, pri UEA, pri ebloj kaj rimedoj por lerni la lingvon kaj, kompreneble, pri la lingvo kaj ĝiaj uzantoj en Turku. La tekstaro eble ne estas la plej tuja allogilo en la ekspozicio, sed ĝi bone servas tiujn, kiuj ekinteresiĝas kaj volas pli scii. Eblas elekti legaĵon laŭ sia intereso. Estis libere haveblaj ankaŭ faldfolioj kaj, tre grave, informilo pri komenciĝanta nova kurso en Turku.
Sur unu bretaro estis kolektitaj specimenoj pri lernolibroj. Ĉiuj krom unu apartenis al la regula kolekto de la biblioteko; nur la ĵus aperinta finna versio Esperanto mutkattomasti de la lernilo de Stano Marček ankoraŭ ne portis stampon de la biblioteko. Apude estis metitaj pli ol dudeko da kolorplernaj kongresaj bultenoj. En la supra vico elstaris la kongreslibroj de la tri Universalaj Kongresoj aranĝitaj en Finnlando: Helsinki 1922, Helsinki (kaj Espoo) 1969 kaj Tampere 1995.
Unu vitra montroŝranko prezentis filatelaĵojn, kun Esperanta temo, el la kolekto de Anna-Liisa Ali-Simola. Apuda simila kesto prezentis aŭdvidaĵojn kaj kelkajn verkojn el Finnlando.
La aranĝo estis kompetente kaj taŭge farita. Ne estis trudata troo da informoj, sed elektitaj detaloj spekteblaj eĉ nur preterpase. Interesito povis laŭplaĉe profundiĝi en la tekstojn de la afiŝaro.
.
Mi opinias, ke la ekspozicio meritas esti starigita ankaŭ en aliaj lokoj. Ne estas tro malfacile fari adaptaĵon al aliurbaj kondiĉoj: forpreni la detalojn, kiuj interesas precipe nur turkuanojn, kaj aldoni alilokajn informojn kaj eble eĉ alilokan koloron. Se temas pri lokoj proksimaj, ekz. bibliotekoj en najbaraj komunumoj, oni povas eĉ senŝanĝe ekspozicii ĉion plene laŭ la Turkua maniero.
* * *
Do, mi estas kontenta pri la ekspozicio, sed eĉ pli kontenta mi estas pri la normala agado de la biblioteko. Tie estas escepte ampleksa kolekto de Esperanta literaturo. Ne nur tiuj unu-du lerniloj, kiujn oni povas trovi en multaj bibliotekoj, sed trideko da lerniloj surbrete kaj aparta sekcio por esperanta literaturo: dramoj, poezio, romanoj, faka literaturo. Tion povas nur envie rigardi mi, loĝanto de urbo pli granda ol Turku. Ankaŭ sur la bretoj por periodaĵoj mi vidis gazetojn esperantajn. – Ekzistas eblo prunti librojn interbiblioteke, ĉu ne. Alilokanoj bonvolu utiligi la eblon.
* * *
Fine, mi aldonas lingvan noton. Mi ne ŝatas provizi miajn artikolojn per lingvaj notoj, sed jen mi ne povas rezisti la tenton. Iam okazis diskuto, eĉ disputo, pri tio, ĉu amiko (aŭ sklavo, aŭ...) povas esti ino kaj en tiu afero mi eble apartenas al la malplimulto, eble al la plimulto de la opiniantoj. En tute amika diskuto (publika, ankoraŭ rete trovebla), Renato Corsetti foje komentis mian diron ĉi tiel: “se vi diros al mi ke vi feriis en Francujo kun via amiko, kaj poste mi malkovrus ke temis pri amikino, mi pensus, ke vi volis trompi min.”
Nu, kion mi nun diru? Mi komencis ĉi tiun blogaĵon per la vortoj “Amiko invitis min...” Tiu amiko estas Tiina Oittinen, la prezidanto, prezidantino se vi volas, de la Esperanto-societo en Turku. Kiel vi scias, ŝi estas plurtalenta aktivulo. Vidu ŝin kun violono en foto de la 10-a de septembro 2008:
En la grupo “Muzikamantoj en Turku” violonas ankaŭ Tiina Oittinen,
la prezidanto de la loka Esperanto-societo. Ŝi estas la meza el la tri
plej maldekstraj starantoj. La tria de dekstre en la antaŭa vico
estas Tarmo Riutta, la orkestrestro.
Gratulon al la Esperanto-societo en Turku pro bona ekspozicio. Kaj gratulon al la Societo kaj al la urbo Turku pro impone bona publika biblioteko.
* * *
Bildojn pri la biblioteko mi metis en la albumon “Turku prezentas la lingvon”.
--------------------------------
[Ĉi tio estas kopio el mia blogo en Ipernity. La sekvaj komentoj siatempe aperis sub la originalo.]
10 komentoj
Sakari
Dankon Harri pro interesa informo.
Mi plene samopinias pri la lingva noto. Tiina estas ankaǔ mia amiko. Se mi dirus, ke ŝi estas mia amikino, la frazo eble havas jam alian nuancon. Verŝajne Renato Corsetti vole-nevole pensis pri tiu nuanco.
La afero tamen estas pli komplika, ĉar pro nacilingva influo homoj pensas malsammaniere. Por finnlingvanoj la ideo de "amiko" kiel sekse neŭtrala estas memevidenta afero. En nia televido ĵus estis programo "Thalia gaala", kie oni omaĝis i.a. al aktoroj de la jaro. Mi aparte notis, kiel oni anoncis tion: oni elstarigis du aktorojn de la jaro (vuoden näyttelijät): unu aktorinon (vuoden naisnäyttelijä, laŭvorte virinaktoro) kaj unu viraktoron (vuoden miesnäyttelijä). Antaŭ cent jaroj en la finna lingvo ekzistis vorto näyttelijätär (aktorino), sed tiun esprimon oni apenaŭ plu uzas.
Onagrino (Dominique)…
Bone, ke en la kvina urbo de Finlando oni trovas tiom bonan informon pri esperanto!...
Harri Laine respondis al Onagrino (Dominique)…
Dankon, Onagrino. Precipe admirinda estas tio, ke la biblioteko havas tiom da esperantaĵoj en sia normala, ĉiam utiligebla kolekto. Mi tre ŝatus havi ion similan en mia urbo.
Vjaĉeslav Slavik Iva…
Mi havas du demandojn:
1. Ĉu la libroj en tiu biblioteko estas senpere alireblaj? Kio min plej multe ĝenas pri grandaj bibliotekoj, estas la bezono unue scii, kiun libron vi bezonas. Foje mi emas foliumi dekon komence, okazis, ke mi devis mendi dekon kaj foliumi en la legosalono de biblioteko.
2. Ĉu estas mia misimpreso: laŭ „Esperantolehti“ aspektas, kvazaŭ svedlingva komunumo estas tre bone reprezentita en finnlanda Esperantujo. Ĉu eble ĉefe pro foteco de la movado en Turku kaj ĝia ĉirkaŭo?
Bondezire salutas,
Sl.
antaŭ 6 jaroj.
Harri Laine respondis al Vjaĉeslav Slavik Iva…
Unue:
Jes, al la librobretoj povas iri kaj la librojn foliumi kiu ajn vizitanto. Mi faris la fotojn estante simpla vizitanto, kaj ĉio estis en publike atingeblaj lokoj. Mi ne scias, ĉu la biblioteko havas ankaŭ stokejon, kiun rajtas eniri nur bibliotekistoj, ekz. por iuj tre valoraj aŭ tre malofte pruntataj libroj. Se jes, tiajn oni do trovas nur per datumbazoj de la biblioteko kaj devas aparte peti.
Tre malmultaj bibliotekoj en Finnlando havas esperantajn librojn en sia kolekto, krom eble iujn lernolibrojn kaj vortarojn. Ekz. en Helsinki iam, antaŭ jardekoj, estis rimarkinda kolekto en la ĉefa urbomeza biblioteko, sed mi ne scias, ĉu ĝi plu ie troviĝas. Ekzistas ankaŭ t.n. "Deponejo-Biblioteko" en Kuopio. Tiu servas la tutan landon konservante ekzemplerojn de libroj kaj alia materialo, kiujn aliaj bibliotekoj ne plu volas havi. Eblas serĉi librojn per ties retpaĝo kaj mendi kiel prunton.
Mi faris simplan provon per la serĉilo de la Deponejo-Biblioteko. Serĉo per la vorto "Esperanto" donis 401 librotitolojn. Verŝajne tio estas nur la libroj, kies bibliotekaj indikoj (titolo, aŭtoro, eldonejo...) enhavas la vorton "Esperanto", do ne enhavas ĉiujn esperantlingvajn librojn.
Mi iam raportis pri la urba biblioteko en Somero kaj pri ĝia esperanta kolekto, grandparte herede akirita. Tiuj libroj, bedaŭrinde, jam plejparte ne plu troviĝas en la publike vizitebla parto de la bibliotekto, sed estas metitaj en fermitan stokejon.
Due:
Mi ne notis speciale abundan partoprenon de svedlingvuloj en la movado. Feliĉe estas kelkaj aktivuloj, kiuj ankaŭ ne malofte skribas en la svedlingva gazetaro. Anna Ritamäki, kiu estis prezidanto de EAF antaŭ la nuna Tuomo Grundström, estas rimarkinde aktiva svedlingvulino. Mi ne scias pri aktivaj turkuanoj svedlingvaj, sed ne dubas, ke ankaŭ tiaj ekzistas. Ĉirkaŭ 5 % de la urbanoj parolas la svedan denaske.
Vjaĉeslav Slavik Iva… respondis al Harri Laine
Mian impreson pri svedlingva komunumo de Finnlando nebuligas mia simpliga percepto, ke svedeca familinomo signifas la svedan kiel denaskan lingvon aŭ svedecon kiel memidentigon. Evidente ĉio estas pli komplike — multaj finnoj havas svedecajn familinomojn, ĉar iliaj prapatroj frue aperis en la urboj, kiam la sveda ankoraŭ estis la ĉefa skriba k oficiala lingvo; kaj (kion mi antaŭe ne sciis) la ekzemplo de Anna montras, ke finneca familinomo povas esti ĉe svedlingvano.
Min forte impresis ke la depona biblioteko estas en Kuopio. Finnoj mirinde sukcesas deteni la landon de la rusia-bulgaria vojo, kiam ĉio enlanda okazas kaj troviĝas en la ĉefurbo. En Rusio deponejoj plej malproksime troviĝas en la Moskva provinco; ekzemple tiu de sciencaj disertaĵoj — en la urbo Ĥimki, la tuja apudurbo de Moskvo.
Harri Laine respondis al Vjaĉeslav Slavik Iva…
Ne eblas konkludi gepatran lingvon de finno per ties familia nomo. La aferoj ja rilatas, sed la rilato estas pli statistika ol determina. Svedlingvulo tamen malpli verŝajne havas finnan familian nomon ol finnalingvulo svedan. Persona nomo (antaŭnomo) estas pli forta indikilo, sed ankaŭ tio ne sufiĉas kiel pruvo. Kaj estas homoj, kiuj simple konsideras sin tute dulingvaj.
La familiaj nomoj estis registritaj iom post iom dum jarcentoj. Ĝis antaŭ ĉ. 100 jaroj multaj homoj, precipe en okcidenta Finnlando, tute ne havis familian nomon. Ekz. mia patrina avino, antaŭ sia edziniĝo, estis simple "filino de Josef", sen aparta familia nomo. – La oficialajn registrojn skribis pastroj, kiuj ne malofte emis igi ĉion aspekti pli oficiala, ekz. per enskriboj en la lingvo de la oficiala tiutempa burokratio, t.e. en la sveda.
Oni trovas statistikajn informojn pri nomoj en Finnlando sur paĝoj de la Popolregistra Centro. Tie mi trovas ekz., ke nun vivas 412 homoj kun la nomo Ivanov (krome 221 nomiĝas Ivanoff, kaj kelkaj Iwanow, Iwanoff k.a.). Serĉi pri Vjaĉeslav estas komplikega afero pro la abundo de skribmanieroj, sed mi provis kelkajn (la nombroj enhavas ankaŭ mortintojn, sed nur tiujn kiuj vivis dum la ekzisto de la komputila registrosistemo): Vjatseslav 135, Vjatsheslav 9, Vjatscheslav 8, Vyacheslav 58 kaj certe aliaj). Troviĝas unu homo kun registrita antaŭnomo Slavik.
Vjaĉeslav Slavik Iva… respondis al Harri Laine
Dankon pro ĉiam interesaj komentoj kaj klarigoj. 135 tiuj kun la nomo Vjatseslav kredeble estas ortodoksaj finnoj, la literumo estas tre finneca. La aliaj povas aparteni al aliaj ortodoksdevenaj homoj, eble rusoj, sed ne nepre. Slavik estas mirinda okazo: mi scias, ke en la ĉeĥa aŭ la slovaka ĝi signifas najtingalon.
Harri Laine respondis al Vjaĉeslav Slavik Iva…
Min surprizis la multaj nomoj skribitaj “Vyacheslav”, ĉar tian formon neniu finno donus al la rusa nomo. Tio devas esti lastatempaj enmigrintoj, kaj la nomformo estas simple transprenita el ilia pasporto. Ĉu nuntempe la rusaj eksterlandaj pasportoj montras la nomon latinlitere laŭ angla skribmaniero? Mi memoras malklare, ke iam regis franceca transskribo. Nun mi provis ankaŭ per franceca formo kaj trovis eĉ pli multajn: Viatcheslav 107. Eble tio venas el pli malnovaj pasportoj.
Vjaĉeslav Slavik Iva… respondis al Harri Laine
Ankaŭ mi estas Viatcheslav en mia eksterlanda rusia pasporto. Mi ne certas, ĉu ekzistas ia ideologio pri tio, sed antaŭe nur francecaj skriboj estis uzataj, nun — ĉefe anglecaj, sed kvazaŭ ne estas iom strikta sistemo pri tio.
Mi ŝatus, ke ia formo de sia propra latinigo aperu en la pasportoj. Vjačeslav aŭ io tia. Ne plu estas problemo pri supersignoj, kaj tia skribo estas iom tradicia por parto de slavoj kaj por latinigo de rusaj skriboj.
2009-02-17
Fiŝpladoj, nomdona vilaĝo, hebrea elemento
Unu tagon, vizitante mian naskiĝurbon Turku, mi tagmanĝis en la restoracio Kaskenahde. Tie speciale bongustas la fiŝaĵoj, kaj tiuj ankaŭ ĉi-foje allogis min. Post la manĝo mi estis plene kontenta. Sed ekster la restoracio, sur la trotuara flanko de la ŝtona barilo, mi hazarde rimarkis tabuletojn, kiujn mi antaŭe neniam atentis: Estis du bronzaj ŝildoj, neniel okulfrapaj: la patino estis dubekolora kaj la loko tro malalta por facile trafi miajn okulojn. La simplaj surskriboj memorigas pri detalo el la historio de scienco, kaj oni trovas tie eĉ aludon al la hebrea lingvo.
La teksto estas dulingva, finna kaj sveda, kaj la du lingvoj proponas iom diferencajn tekstojn. Mi kunmetas el tiuj jenan tradukon: “Ĉi tie, en domo numero 161 de la Monaĥeja Kvartalo, en la jaroj 1797–1814, estis la laboratorio de la fame konata finna ĥemiisto Johan Gadolin, profesoro en la antaŭa Åbo Akademi.” – [Tiu Å. A. ne estas la nuna universitato Åbo Akademi, kiu estas nur 90 jarojn aĝa. Temas ĉi tie pri la malnova Reĝa Akademio en Turku (= Åbo), kies moderna nomo estas Universitato de Helsinki.]
Kiel do fame konata? Nu, ekzistas unu ĥemia elemento, gadolinio, nomita laŭ li, kaj por tia honoro oni bezonas almenaŭ iom da konateco en la ĥemiistaj rondoj. Johano Gadolin (1760–1852) mem ne malkovris la elementon, oni eĉ ne trovis ĝin dum lia vivo. La unuaj signoj pri ĝia ekzisto estis linioj en spektro de la lumo eligata de certaj mineraloj en arda stato. Unu el la mineraloj estis jam antaŭe nomita gadolinito, kaj tiel transdoniĝis la familia nomo ankaŭ al la nova elemento gadolinio (numero 64 en la tabelo de ĥemiaj elementoj, simbolo Gd). La mineralo gadolinito eĉ ne enhavas gadolinion kiel esencan konsistaĵon, nur kiel malpuraĵon kun ete eta kvanto.
Gadolin estis lerta analizisto. Li studis interalie mineralojn el mino en Ytterby, vilaĝo en la insularo proksima al Stokholmo, la ĉefurbo de Svedujo. En 1789 li malkovris tie novan substancon, kiu fakte estis oksido de nekonata elemento, poste nomota itrio (latine yttrium). La elementon mem li ne sukcesis izoli, nur la oksidon, kaj pasis 39 jaroj antaŭ ol alia ĥemiisto apartigis la elementon mem. Oni tamen konsideras Gadolinon la unua analizinto de itrio.
La sveda vilaĝonomo Ytterby estas certe la plej fekunda fonto de nomoj por ĥemiaj elementoj, ĉar entute kvar kreiĝis el ĝi: itrio (Y, numero 39), terbio (Tb, 65), erbio (Er, 68) kaj iterbio (Yb, 70). Kaj tio ne estas la solaj elementoj unuafoje malkovritaj en mineraloj de la tiea mino: la aliaj estas skandio, tulio kaj holmio. Ĉiuj apartenas al grupo nomata termetaloj (ofte kun la preciziga epiteto maloftaj aŭ “raraj”).
Sed kiel tio rilatas al la hebrea lingvo? Jes, la nomon Gadolin unue alprenis al si Jakobo, la patra avo de Johano Gadolin. Jakobo estis pastro, kaj tiutempe necesis, ke klerulo havu ankaŭ nomon kiu atestas pri erudicio. Por tio konvenis precipe la klasikaj lingvoj de la eŭropa civilizo, la latina kaj la greka. Onidire la familiestro Jakobo konsideris (verŝajne laŭ la nomo de la bieno de lia deveno) unue la latinecan formon Magnulin (el la latina magnus = granda), sed poste elektis la hebrean samsignifan radikon gadol (la hebrea, ege deca elekto por klasikema religiulo, ĉu ne?), kaj eknomis sin Gadolin. Eble tio helpis ankaŭ lian filon, la patron de Johano, ĉar tiu poste iĝis profesoro kaj fine episkopo.
Tiel do nun gadolinio estas la unusola ĥemia elemento, kies internacia nomo havas hebrean radikon. Kaj Johano Gadolin estas unu el la malmultaj homoj, kiujn oni honoris per nomo de elemento, kaj fakte la sola kiu donis nomon al elemento nature trovebla. (Oni trovas en la literaturo ankaŭ indikojn, ke gadolinio venas de la mineralnomo gadolinito; tio povas esti vera, sed montras nur unu ŝtupon en la evoluo ekde Gadolin al gadolinio.)
Sed mi preskaŭ tute forgesis la restoracion! Mi bone manĝis, kaj rekomendas ĝin al la ŝatantoj de fiŝaĵoj. Mi precipe amas la baltajn haringojn (vidu la blogaĵon de 2008-05-29), tiujn malmultekostajn fiŝetojn, kiujn finna proverbo priskribas “tro malgrandaj por Kristnaska festo”, sed la restoracio proponas ankaŭ aliajn fiŝojn, laŭ tio kion ŝance kaptis fiŝistoj. Okaze de via vizito (Fiŝ-restoracio Kaskenahde, Kaskenkatu 6a, Turku, Finnlando), rimarku do ankaŭ la tabuletojn ĉe la strato. – Bonvolu transdoni al la restoracia personaro saluton de (neregula, nekonata) kliento, kiu blogas en Esperanto.
--------------------------------
[La artikolo estas kopio el mia blogo en Ipernity. Ĉi-sube sekvas la komentoj, kiuj siatempe aperis sub la originalo en Ipernity.]
15 komentoj
Restoracio sur loko de ĥemiejo
 |
| Ŝildo de la restoriacio Kaskenahde en Turku, Finnlando, montras, ke ĝia specialaĵo estas fiŝaj pladoj. Sed sube, sur la ŝtona barilo, videblas du grizaj tabuletoj el bronzo, apenaŭ rimarkeblaj. Ili rakontas pri tute alispeca laborejo. |
Gadolin sur patinaj ŝildoj
 |
Du ŝildoj rakontas pri scienca laboro antaŭ 200 jaroj: “Sur ĉi tiu loko, en domo numero 161 de la Monaĥeja Kvartalo, situis la laboratorio de la fame konata finna ĥemiisto Johan Gadolin, en la jaroj 1797–1814.” La dekstra, svedlingva ŝildo precizigas, ke li estis “profesoro pri ĥemio en la antaŭa [universitato] Åbo Akademi”. “Finne: “Tällä paikalla luostarikorttelin talossa 161 sijaitsi maineikkaan suomalaisen kemistin Johan Gadolinin laboratorio vuosina 1797–1814.” Svede: “På denna plats, i gården 161 i klosterkvarteret, hade Johan Gadolin kemiprofessor vid den forna Åbo Akademi, sitt laboratorium åren 1797–1814.” |
La teksto estas dulingva, finna kaj sveda, kaj la du lingvoj proponas iom diferencajn tekstojn. Mi kunmetas el tiuj jenan tradukon: “Ĉi tie, en domo numero 161 de la Monaĥeja Kvartalo, en la jaroj 1797–1814, estis la laboratorio de la fame konata finna ĥemiisto Johan Gadolin, profesoro en la antaŭa Åbo Akademi.” – [Tiu Å. A. ne estas la nuna universitato Åbo Akademi, kiu estas nur 90 jarojn aĝa. Temas ĉi tie pri la malnova Reĝa Akademio en Turku (= Åbo), kies moderna nomo estas Universitato de Helsinki.]
***
Kiel do fame konata? Nu, ekzistas unu ĥemia elemento, gadolinio, nomita laŭ li, kaj por tia honoro oni bezonas almenaŭ iom da konateco en la ĥemiistaj rondoj. Johano Gadolin (1760–1852) mem ne malkovris la elementon, oni eĉ ne trovis ĝin dum lia vivo. La unuaj signoj pri ĝia ekzisto estis linioj en spektro de la lumo eligata de certaj mineraloj en arda stato. Unu el la mineraloj estis jam antaŭe nomita gadolinito, kaj tiel transdoniĝis la familia nomo ankaŭ al la nova elemento gadolinio (numero 64 en la tabelo de ĥemiaj elementoj, simbolo Gd). La mineralo gadolinito eĉ ne enhavas gadolinion kiel esencan konsistaĵon, nur kiel malpuraĵon kun ete eta kvanto.
Gadolin estis lerta analizisto. Li studis interalie mineralojn el mino en Ytterby, vilaĝo en la insularo proksima al Stokholmo, la ĉefurbo de Svedujo. En 1789 li malkovris tie novan substancon, kiu fakte estis oksido de nekonata elemento, poste nomota itrio (latine yttrium). La elementon mem li ne sukcesis izoli, nur la oksidon, kaj pasis 39 jaroj antaŭ ol alia ĥemiisto apartigis la elementon mem. Oni tamen konsideras Gadolinon la unua analizinto de itrio.
***
La sveda vilaĝonomo Ytterby estas certe la plej fekunda fonto de nomoj por ĥemiaj elementoj, ĉar entute kvar kreiĝis el ĝi: itrio (Y, numero 39), terbio (Tb, 65), erbio (Er, 68) kaj iterbio (Yb, 70). Kaj tio ne estas la solaj elementoj unuafoje malkovritaj en mineraloj de la tiea mino: la aliaj estas skandio, tulio kaj holmio. Ĉiuj apartenas al grupo nomata termetaloj (ofte kun la preciziga epiteto maloftaj aŭ “raraj”).
***
Sed kiel tio rilatas al la hebrea lingvo? Jes, la nomon Gadolin unue alprenis al si Jakobo, la patra avo de Johano Gadolin. Jakobo estis pastro, kaj tiutempe necesis, ke klerulo havu ankaŭ nomon kiu atestas pri erudicio. Por tio konvenis precipe la klasikaj lingvoj de la eŭropa civilizo, la latina kaj la greka. Onidire la familiestro Jakobo konsideris (verŝajne laŭ la nomo de la bieno de lia deveno) unue la latinecan formon Magnulin (el la latina magnus = granda), sed poste elektis la hebrean samsignifan radikon gadol (la hebrea, ege deca elekto por klasikema religiulo, ĉu ne?), kaj eknomis sin Gadolin. Eble tio helpis ankaŭ lian filon, la patron de Johano, ĉar tiu poste iĝis profesoro kaj fine episkopo.
Tiel do nun gadolinio estas la unusola ĥemia elemento, kies internacia nomo havas hebrean radikon. Kaj Johano Gadolin estas unu el la malmultaj homoj, kiujn oni honoris per nomo de elemento, kaj fakte la sola kiu donis nomon al elemento nature trovebla. (Oni trovas en la literaturo ankaŭ indikojn, ke gadolinio venas de la mineralnomo gadolinito; tio povas esti vera, sed montras nur unu ŝtupon en la evoluo ekde Gadolin al gadolinio.)
***
Sed mi preskaŭ tute forgesis la restoracion! Mi bone manĝis, kaj rekomendas ĝin al la ŝatantoj de fiŝaĵoj. Mi precipe amas la baltajn haringojn (vidu la blogaĵon de 2008-05-29), tiujn malmultekostajn fiŝetojn, kiujn finna proverbo priskribas “tro malgrandaj por Kristnaska festo”, sed la restoracio proponas ankaŭ aliajn fiŝojn, laŭ tio kion ŝance kaptis fiŝistoj. Okaze de via vizito (Fiŝ-restoracio Kaskenahde, Kaskenkatu 6a, Turku, Finnlando), rimarku do ankaŭ la tabuletojn ĉe la strato. – Bonvolu transdoni al la restoracia personaro saluton de (neregula, nekonata) kliento, kiu blogas en Esperanto.
--------------------------------
[La artikolo estas kopio el mia blogo en Ipernity. Ĉi-sube sekvas la komentoj, kiuj siatempe aperis sub la originalo en Ipernity.]
15 komentoj
- Paŭl
Interese!
- Harri Laine
Dankon, Paŭl! Ankaŭ por mi estis interese, kaj mi ne komprenas, kial mi ne pli frue rimarkis la ŝildojn antaŭ la restoracio. Eble mi ĉiam eniris tro malsata kaj eliris tro sata por ion ajn rimarki.
- Manolo
Interesega eseeto! Mi gratulas. Dankon!
- Vladimír Türk*
Dankon por interesa informo!
- Harri Laine respondis al Vladimír Türk*
Dankon, Manolo kaj Vladimír. Estas plezuro, ke ankaŭ iun alian interesas similaj historioj.
- Vjaĉeslav Slavik Iva…
Laŭ la foto, la ŝildoj vere ne „ĵetas sin en la okulojn“.
> grupo nomata termetaloj (ofte kun la preciziga epiteto maloftaj aŭ “raraj”)
Interese. En la rusa ekzistas plenaj adjektivo por tiuj metaloj: redkozemelnije „rarteraj“ :)
Dankon pro la adreso. Dum la vizo validas kaj la helsinka afero stagnegas, kial ne vojaĝi al Turku por manĝi tie fiŝaĵon? Restoracioj en Finnlando estas ofte tre agrablaj: min aparte kortuŝas la tradicio meti trinkakvon sur la tablon senpage; tio ege kontrastas al nia sud-eŭropa ĉemara sperto, kiam oni en restoracioj donadis trosalitan manĝaĵon eble kun la intenco soifigi la klientojn :) Estas konata fakto, ke trinkaĵoj donas plej multe da profito (kostas multe, ĉiam aĉetatas, ege facile preparatas).
- Harri Laine respondis al Vjaĉeslav Slavik Iva…
Vi certe pravas, ke vendi trinkaĵojn estas facila kaj profitiga negoco. Restoracioj ankaŭ ofte volas vendi botel-akvon anstataŭ la simpla trinkaĵo el krano. Oni plurfoje pruvis per blindaj eksperimentoj, ke homoj opinias kranakvon (de Helsinki) pli bongusta ol enbotelajn akvojn, kaj ankaŭ la ĥemia kaj biologia kvalito estas pli bona. Kubmetro (1000 litroj) da akvo kostas iom pli ol 2 eŭrojn.
- Blanka Meduzo
Interesa artikolo.
なかなか興味深いお話でした。
- Pietari Virtanen
Haringoj ja bongustas, sed multe pli volonte mi tamen manĝas fiŝojn, pri kies nomo oni multe diskutis, kaj nun mi ne memoras, kiu vorto estas plej rekomendinda. En la finna "muikku" (Coregonus albula), al kiu fiŝo la finnaj vortaroj donas la nomon "koregono", kiu miakomprene estas finne "siika" (Coregonus lavaretus), ankaŭ bongusta fiŝo. Ili ja estas parencaj sed tiom diferencas, ke muikku indus havi propran nomon.
- Tjeri
Interesa eseeto.
La unuan fojon kiam iu manĝigis muikku-on al mi, mi serĉis la tradukon de ties nomo en finna-franca vortaro. La rezulto estis "petit poisson de lac", t.e. lagfiŝeto!
- Harri Laine
Eble mi ne disputu kun Pietari pri bongusto de la du fiŝetoj: povas esti ke lia patrino regalis lin nur per la lagaj koregonetoj, dum mia patrino apenaŭ konis tiujn sed des pli bone kapablis utiligi la marajn haringetojn. Tio povas signifi nur unu aferon: ni neniam interkonsentos.
Tjeri, vi trovis por muikku perfekte bonan tradukon! Por la plej multaj homoj lagfiŝeto estas tute sufiĉa. Se vi volas aldoni nuancojn, vi povas diri ke ĝi estas svarma lagfiŝeto aŭ (strange sed jes:) salmofamilia lagfiŝeto.
Estas teorie eble krei unikan nomon por ĉiu el la 30 000 fiŝospecoj de la mondo, sed verŝajne iu koregono blanketa (Vilborg) estas tutegale nebula, se oni ne konas fiŝojn. Ĉu corégone blanchâtre, kiun mi trovis en unu fi-fr vortaro, estas al vi konata? La franca vikipedio proponas corégone blanc, sed mi ne estas tute certa pri ties detaloj, ĉu vere estas la sama fiŝo kvankam oni tie donas la saman sciencan nomon.
Por muikku la fi-eo vortaroj donas: koregono (Anttila 1911), koregono (albula), koregoneto (Setälä 1923), koregoneto (Vilkki 1963), koregono (Vilkki & Favén 1983).
Se la kunparolanto scias, ke oni parolas pri fiŝo, koregoneto estas bona nomo, laŭbezone precizigita per norda, laga, svarma, eble tiel kreiĝus sufiĉe ekzotika nomo ankaŭ por restoraciaj menuoj, se tiuj ne volas eĉ pli ekzotikigi ĝin kaj uzi nur nomon en la loka lingvo.
Koregono sen ia ajn precizigo ne estas tre bona, ĉar diversspecaj koregonoj estas multaj en la mondo kaj pluraj el ili estas ankaŭ kaptataj por homa konsumo (en Finnlando precipe diverstipaj siika). La sufikso et taŭgas por la fiso, ĉar ĝi pezas normale 10–70 gramojn. Ĝi estas la ekonomie plej grava fiŝo en la lagoj de Finnlando. Do, miaj proponoj estas (laŭ bezono de precizeco): lagfiŝeto aŭ koregoneto. Por scienca klasado vi povas elekti ekz. la proponon de Vilborg koregono blanketa.
- Tjeri respondis al Harri Laine
Tio estis multaj jaroj antaŭe, kaj la vortaro estis magranda kaj malnova. De tiam mia edzino aĉetis novan vortaron (Suomi-Ranska-Suomi de WSOY Sanakirja) en kiu muikku estas tradukita kiel marène aŭ vendace. Sed mi neniam aŭdis pri tiuj fiŝoj, kaj ne trovas ties nomo en kutima familia franca vortaro...Fakte, temas pri regionaj lokaj nomoj.
Koregoneto tute plaĉas al mi.
- Pietari Virtanen
Vi certe pravas. Mi ja estas mezfinnlanda infano, naskiĝinta en la komunumo Kivijärvi. Kvankam ni transloĝiĝis poste al Porvoo, marborda urbeto, koregoneto (dankon pro la nomo) ĉiam restis por ni la plej grava fiŝo, ĉar nia somerdometo daŭre estis ĉe la lago Kivijärvi. Eĉ nuntempe mi somerdometas ĉe la sama lago, kvankam nun en la komunumo Kannonkoski.
La rakonto pri Gadolin estas tre interesa, antaŭ kelkaj jaroj aperis tiutema artikolo en la finna TIEDE-revuo. Mi konservas la malnovajn numerojn, kaj hazarde pasintsomere en la somerdometa necesejo relegis pri Ytterby, Gadolin ktp.
- Harri Laine respondis al Pietari Virtanen
Interese, mi neniam legis tiun artikolon, sed eble mi trovos ĝin ie. - Bone, ke vi menciis necesejon. Mi supozas ke niaj grandurbaj samideanoj en la mondaj metropoloj ne scias, kiel agrable estas somere sidi en ĝuste tia necesejo, aŭskulti birdan kantadon kaj ventan susuradon kaj legi interesajn malnovajn jam forgesitajn ekzemplerojn de gazetoj. Tie tute ĉesas ekzisti la bruo kaj urĝo de la mondo, kaj fakte oni baldaŭ ne plu memoras, kial oni sidas tie.
- Lars Sözüer
Jam kiel infano mi ie legis, ke kvar elementoj estas nomitaj laŭ iu sveda Ytterby. De tiam mi miradis, kial. Finfine de vi mi nun eksciis tion, kaj multe pli. Dankon![La artikolo estas kopio el mia blogo en Ipernity. Ĉi-sube sekvas la komentoj, kiuj siatempe aperis sub la originalo en Ipernity.]
2008-09-12
Tra la mondo kun muziko
KUN FRANSŬAZ ROŜET EN LA FABELA LANDO
Antaŭhieraŭ, merkredon mi vojaĝis al Turku, ĉar la Esperanto-Societo en Turku aranĝis muzikan vesperon. Mi scias, ke la klubo en mia naskiĝurbo scipovas aranĝi bonajn kunvenojn, ke ĝi havas ne nur muzikemajn sed ankaŭ muzikantajn membrojn. Ĉi-foje estis kroma, eksterordinara allogo: gastas la francino Fransŭaz Roŝet (Françoise Rochette, konata el Duoble Unu), kiu tie kantos kaj akordionos.
Je la 18-a kaj duono mi sidis en salono de la Muzika Instituto, legis la ĵus ricevitan programfolion kaj rapide kalkulis, ke ĉi-koncerte ni aŭdos almenaŭ dek diversajn lingvojn. (Fransŭaz ankoraŭ muzikos dum septembro en 8 aliaj lokoj en Finnlando. Pri tiuj vidu liston de EAF.)
La folio estas presita sur verda papero, kaj la programo portas la titolon “Tra la mondo – Maailman ympäri”. Se kredi miajn okulojn, rolos en la programo minimume ĉi tiuj lingvoj: la internacia (alinome muziko), Esperanto, la franca, itala, cigana, greka, ladina (ankaŭ nomata jud-hispana), turka, armena, jida, fantazia, iu barata (hinda) lingvo, ĉina, rusa kaj finna. Mi verŝajne forgesis unu–du, ĉar mi pensas, ke estis kanto ankaŭ en la okcitana, kaj krome eksterprograma ero, kies lingvon mi ne memoras. Ho ve, esperantisto ja devus kapabli, se ne paroli, almenaŭ ĝuste nombri lingvojn!
Ni aŭskultis komence la Orkestron de la Muzik-amantoj en Turku, unue en stiloj blugrasa kaj ril-danca kaj poste moderne aranĝitan version de la finna folklora melodio “Isontalon Antti”. En la modernigita versio, kompreneble, la ĉefrolulo Andreo ne plu nomiĝas Antti, li estas nun grandmonde Andy.
Poste sekvis iom da finna nostalgio kun “Ĉe l’ bivaka fajro” (Rakovalkealla de Reino Helismaa), en prezento de Arja Lyly, Ŝia dua numero estis “Liftari ja lehmä” (Petveturanto kaj bovino de Jukka Perkoila).
Poste nin regalis la multkolora kaj multlingva (ŝi kantis en ĉiuj lingvoj, kiujn mi komence listigis) kanta repertuaro de Fransŭaz Roŝet, kun akordiono. Fine de la bela koncerto mi rimarkis, ke nur du kantoj en la tuta programo estis en la finna lingvo, kaj la duan el ili kantis Fransŭaz. – Ŝi venas el suda Francujo, jam pro tio konvenus nomi ŝin trobadorino, sed mi dubas antaŭ vortaraj difinoj de la vorto, do vi decidu mem, kiun titolon meritas nia kun-akordiona kanzonistino. En mia ĉi-apuda albumo Monda muziko en Turku estas bildoj pri la koncerto, kun ĉiuj muzikantoj. Jen peco el unu prezento de Fransŭaz (la filmo ekruliĝas je la sageto):
Tio estis komenco de la jida lulkanto “Roĵinkaleĥ mit mandln”. Frandinde!
Ni aŭdis ankoraŭ belan valson pri la Aŭra rivero, kiu trafluas la urbon Turku. Ĝin emocie bele kantis Arja Lyly, Anna-Liisa Ali-Simola (ŝi esperantigis la tekston) kaj Merja Uotila. La plej aplaŭdata kanto de la tute vespero eble estis la lasta, kaj ne nur pro tio ke tiel eblis aplaŭdi sin mem (ni ĉiuj kantis kune). La ĉi-suba filmeto iele-tiele kaptis la muzikaĵon. La sono ne estas bona, ĉar mi havis nur simplan ciferecan fotilon kun interna mikrofoneto. Vi do neniel povas ĝui la kvaliton de la orkestro kaj la akordiono. Precipe la kantado de Fransŭaz estas multloke kaŝata de la voĉo de iu strangulo en la publiko. Tiu fervore kantis tro proksime al la fotila mikrofono. Sed eble la peco redonas iom el la etoso de la vespero. Laŭ postulo de la publiko, post aplaŭdegoj al ĉiuj muzikistoj, ni ankoraŭ duan fojon kune kantis pri la Fabela Lando (finne Satumaa). Jen la dua strofo:
Satumaa, la Fabela Lando, estis dum jardekoj kaj plu estas unu el la plej multe ludataj muzikaĵoj en Finnlando. La Finnlanda organizaĵo de aŭtoraj rajtoj pri muziko (Teosto) kolektas pagojn por ĉio publike prezentata en la lando, kaj ĝiaj statistikoj el 2006 montras, ke Satumaa estis la kvara. En 2000 kaj 2001 ĝi estis la dua. Aliajn jarojn mi ne studis. La tango, melodio kaj vortoj, venas de Unto Mononen (1930–1968; vivis en Somero), kiu eble verkis ĝin jam en 1949, sed la unua disko kun la melodio aperis en la 1955-a jaro.
Esperantigis la kanton Tuomo Grundström kies tekston mi donas ĉi-sube (eble li jure persekutos min pro rompo de aŭtora rajto). .
Fabellando
Sabla strando en la lando ie trans la mar’
sentas tuŝon, ŝaŭmopluŝon, kison de ondar’.
Floroj brilas, birdoj trilas tie ĉe aŭror’
ĉe l’ marplaŭdo pri morgaŭo zorgoj estas for.
Ho, se mi povus flugi al la lando de fabel’
kaj tie resti, ĉiam nesti sub la bluĉiel’,
sed nur senpova, terprizona, povra devas mi
sopiroplena, terkatena resti tie ĉi.
Flugu kanto, mesaĝanto trans la horizont’,
al amata, dezirata estu mia pont’.
Tien iru, tenerdiru jenon nur de mi:
Miozoton, kordorloton rajtas sole ŝi.
Ho, se mi povus flugi al la lando de fabel’
kaj tie resti, ĉiam nesti sub la bluĉiel’,
sed nur senpova, terprizona, povra devas mi
sopiroplena, terkatena resti tie ĉi.
[NOTO aldonita en Januaro 2012: La tradukinto atentigis min pri eraro, kaj mi nun metis la ĝustigitan formon en la ĉi-supran tekston. La ĝusta formo estas "Tien iru, tenerdiru jenon nur de mi". La antaŭa teksto estis "dolĉe diru", kopiita el iu programfolio.]
***
Post la koncerto mi iomete cerbumadis, kial ne pli grandnombre la turkuanoj partoprenis tiom ĝuindan vesperon.
--------------------------------------
[La artikolo estas kopio el mia blogo en Ipernity. Ĉi-sube sekvas la komentoj, kiuj siatempe aperis sub la originalo en Ipernity.]
Antaŭhieraŭ, merkredon mi vojaĝis al Turku, ĉar la Esperanto-Societo en Turku aranĝis muzikan vesperon. Mi scias, ke la klubo en mia naskiĝurbo scipovas aranĝi bonajn kunvenojn, ke ĝi havas ne nur muzikemajn sed ankaŭ muzikantajn membrojn. Ĉi-foje estis kroma, eksterordinara allogo: gastas la francino Fransŭaz Roŝet (Françoise Rochette, konata el Duoble Unu), kiu tie kantos kaj akordionos.
Je la 18-a kaj duono mi sidis en salono de la Muzika Instituto, legis la ĵus ricevitan programfolion kaj rapide kalkulis, ke ĉi-koncerte ni aŭdos almenaŭ dek diversajn lingvojn. (Fransŭaz ankoraŭ muzikos dum septembro en 8 aliaj lokoj en Finnlando. Pri tiuj vidu liston de EAF.)
Ni aŭskultis komence la Orkestron de la Muzik-amantoj en Turku, unue en stiloj blugrasa kaj ril-danca kaj poste moderne aranĝitan version de la finna folklora melodio “Isontalon Antti”. En la modernigita versio, kompreneble, la ĉefrolulo Andreo ne plu nomiĝas Antti, li estas nun grandmonde Andy.
Poste sekvis iom da finna nostalgio kun “Ĉe l’ bivaka fajro” (Rakovalkealla de Reino Helismaa), en prezento de Arja Lyly, Ŝia dua numero estis “Liftari ja lehmä” (Petveturanto kaj bovino de Jukka Perkoila).
Poste nin regalis la multkolora kaj multlingva (ŝi kantis en ĉiuj lingvoj, kiujn mi komence listigis) kanta repertuaro de Fransŭaz Roŝet, kun akordiono. Fine de la bela koncerto mi rimarkis, ke nur du kantoj en la tuta programo estis en la finna lingvo, kaj la duan el ili kantis Fransŭaz. – Ŝi venas el suda Francujo, jam pro tio konvenus nomi ŝin trobadorino, sed mi dubas antaŭ vortaraj difinoj de la vorto, do vi decidu mem, kiun titolon meritas nia kun-akordiona kanzonistino. En mia ĉi-apuda albumo Monda muziko en Turku estas bildoj pri la koncerto, kun ĉiuj muzikantoj. Jen peco el unu prezento de Fransŭaz (la filmo ekruliĝas je la sageto):
Ni aŭdis ankoraŭ belan valson pri la Aŭra rivero, kiu trafluas la urbon Turku. Ĝin emocie bele kantis Arja Lyly, Anna-Liisa Ali-Simola (ŝi esperantigis la tekston) kaj Merja Uotila. La plej aplaŭdata kanto de la tute vespero eble estis la lasta, kaj ne nur pro tio ke tiel eblis aplaŭdi sin mem (ni ĉiuj kantis kune). La ĉi-suba filmeto iele-tiele kaptis la muzikaĵon. La sono ne estas bona, ĉar mi havis nur simplan ciferecan fotilon kun interna mikrofoneto. Vi do neniel povas ĝui la kvaliton de la orkestro kaj la akordiono. Precipe la kantado de Fransŭaz estas multloke kaŝata de la voĉo de iu strangulo en la publiko. Tiu fervore kantis tro proksime al la fotila mikrofono. Sed eble la peco redonas iom el la etoso de la vespero. Laŭ postulo de la publiko, post aplaŭdegoj al ĉiuj muzikistoj, ni ankoraŭ duan fojon kune kantis pri la Fabela Lando (finne Satumaa). Jen la dua strofo:
Satumaa, la Fabela Lando, estis dum jardekoj kaj plu estas unu el la plej multe ludataj muzikaĵoj en Finnlando. La Finnlanda organizaĵo de aŭtoraj rajtoj pri muziko (Teosto) kolektas pagojn por ĉio publike prezentata en la lando, kaj ĝiaj statistikoj el 2006 montras, ke Satumaa estis la kvara. En 2000 kaj 2001 ĝi estis la dua. Aliajn jarojn mi ne studis. La tango, melodio kaj vortoj, venas de Unto Mononen (1930–1968; vivis en Somero), kiu eble verkis ĝin jam en 1949, sed la unua disko kun la melodio aperis en la 1955-a jaro.
Esperantigis la kanton Tuomo Grundström kies tekston mi donas ĉi-sube (eble li jure persekutos min pro rompo de aŭtora rajto). .
Fabellando
Sabla strando en la lando ie trans la mar’
sentas tuŝon, ŝaŭmopluŝon, kison de ondar’.
Floroj brilas, birdoj trilas tie ĉe aŭror’
ĉe l’ marplaŭdo pri morgaŭo zorgoj estas for.
Ho, se mi povus flugi al la lando de fabel’
kaj tie resti, ĉiam nesti sub la bluĉiel’,
sed nur senpova, terprizona, povra devas mi
sopiroplena, terkatena resti tie ĉi.
Flugu kanto, mesaĝanto trans la horizont’,
al amata, dezirata estu mia pont’.
Tien iru, tenerdiru jenon nur de mi:
Miozoton, kordorloton rajtas sole ŝi.
Ho, se mi povus flugi al la lando de fabel’
kaj tie resti, ĉiam nesti sub la bluĉiel’,
sed nur senpova, terprizona, povra devas mi
sopiroplena, terkatena resti tie ĉi.
[NOTO aldonita en Januaro 2012: La tradukinto atentigis min pri eraro, kaj mi nun metis la ĝustigitan formon en la ĉi-supran tekston. La ĝusta formo estas "Tien iru, tenerdiru jenon nur de mi". La antaŭa teksto estis "dolĉe diru", kopiita el iu programfolio.]
***
--------------------------------------
[La artikolo estas kopio el mia blogo en Ipernity. Ĉi-sube sekvas la komentoj, kiuj siatempe aperis sub la originalo en Ipernity.]
- Cie Double Un DUOBLE…
Hej Harri !
Bonegan laboron vi jam faris !
Eble mi dungos vin kiel retejstro por nia kompanio...imgau ke jam de 4 jaroj ni pripensadas starigi propran retejon kaj ne ankoraŭ sukcesas !
Nu, plezura memoraĵo estas tiu muzika "turka" vespero ...
Amike, Fransŭaz
- Harri Laine respondis al Cie Double Un DUOBLE…Dankon por viaj amikaj vortoj, Fransŭaz! Ĉi tiun blogaĵon mi verkis simple por dokumenti, por mi kaj por aliaj, la ege plaĉan kaj plezuran muzikan vesperon. Ĉar mi tute ne estas ret-profesiulo, mi povas nur deziri al vi abundon da bonaj kandidatoj por la posteno de retejestro. Estos certe interesa tasko.
- Tuomo Grundström Harri, certe ne mi vin akuzas pri rompo de aŭtorrajto al la traduko, sed kion pri la rajtoj de Mononen? Ĉi tie en Ipernitio ni private interŝanĝas kreaĵojn, sed se eldoni - ĉu vi scias kiu aŭ kio posedas tiun nacian himnon de la lando de tango kaj sopiro?
- Harri Laine Mi ne scias, sed certe iuj heredintoj nun posedas la aŭtorajn rajtojn, aŭ eble UM siatempre tute forvendis tiujn al iu komerca kompanio (eĉ tiuokaze la moralaj rajtoj plu apartenas al la heredintoj). La kopirajto validos ankoraŭ 30 jarojn. – Bone, ke vi ne akuzos min. Sed mi plu treme-time atendas, ke ĉe la pordo sonorigas juĝeja alvokisto kun letero de advokato, ĉu de reprezentanto de la komponisto, ĉu de la orkestro de la Muzikamantoj.
Tilaa:
Blogitekstit (Atom)