La lasta estos unua kaj la unua estos lasta

Por daŭrigi, el iom alia vidpunkto, la diskuton pri nomado de jarcentoj, mi prezentas alian, tre konkretan ekzemplon pri la ordigo de nulo inter aliaj nombroj (aŭ ciferoj). Ĉiuj konas la ekzemplon, sed eble ne ĉiuj pensis pri la afero aŭ konscias pri ĝi. Estas la ĉieaj klavaroj, unu el ili uzata ĉefe en telefonoj (sed ankaŭ ekz. en mondoniloj), la alia en kalkuliloj kaj kiel parto de komputilaj klavaroj. Jen du fotoj pri mia poŝtelefono, en du malsamaj funkcioj.

Oni facile rimarkas, ke malsamas la ordo de la ciferoj. En unu estas "123456789", de supre malsupren, en la telefona ordo. En la alia, kiam mi uzas la telefonon (fakte: komputileton) kiel kalkulilon, estas "123456789" de malsupre supren. Estas klara la diferenco. 

Sed kio okazis al la kompatinda nulo? En ambaŭ sistemoj ĝi restas plej malsupre. Do, unu maniero rigardi la aferon estas konsideri nulon la lasta el la ciferoj (alidire, la plej granda nombro), dum en la alia ĝi estas metita komence, la unua, la plej malgranda. Plej klare estas, ke ĝi estu la unua en ordigo laŭ grandeco. Malpli klare estas, kial ĝi situu ĉe la fino.

Ankaŭ en la klasika skribmaŝina klavaro, sur la supra klavovico, la nulo venas post la naŭo.

Eble ne multe temas pri tio, kiu ordo estas pli logika. Tamen, kial, diable, ni estas dotitaj per du malsimilaj klavaroj-butonaroj? Kaj nenia antaŭsigno estas videbla pri malapero de unu el la du. Kalkuliloj kaj komputiloj plu havas sian aranĝon, telefonoj (kaj, ŝajnas al mi, ankaŭ la bankaj mondoniloj) havas alian.


--------------------------------

[Ĉi tio estas kopio el mia blogo en Ipernity. La sekvaj komentoj siatempe aperis sub la originalo.]



7 komentoj

Siv Burell
Estas konfuze. Ankaŭ estas konfuze kompreni markadon de nutraĵo. Kiu dato estas la lasta por konsumi, se estas skribite ekz: 12-10-11? Ĉu ĝi signifas la 11an de oktobro en 2012 aŭ la 12an de oktobro en 2011? Dependas de la origina lando de la nutraĵo.


Harri Laine respondis al Siv Burell
Jes vi pravas, Siv. Mi kredas, ke preskaŭ ĉiu Finno nature interpretus, ke "11" estas la jaro, sed en Svedujo (en Eŭropo preskaŭ nur en Svedujo) oni abunde uzas la inversan ordon. La enigmajn jar-indikojn solvus simpla rekomendo: ĉiam skribi la jaron kvarcifere,

Feliĉe, en Eŭropo oni apenaŭ vidas Usonajn datojn. Tie oni unue skribas la monaton kaj nur post tio venas la tago, do via dato povus esti ankaŭ la 10-a de Decembro 2011.


Jens S. Larsen
Tajpiloj antaŭ la alveno de komputiloj ne havis nulon. Oni uzis "o".


Harri Laine
Eble iuj tajpiloj. La mia de antaŭ 50 jaroj havas kaj nulon kaj unuon, sed mi scias, ke ĉe iuj aparatoj oni devis skribi O aŭ o anstataŭ 0 kaj l anstataŭ 1. Mi vidis, ke iuj eĉ tajpis I (majuskla i) anstataŭ 1.

Cetere, mia skribmaŝino ankoraŭ funkcias (la inkrubando intertempe iom sekiĝis, eĉ neuzate). Mi supozas, ke post maksimume du–tri jaroj ĉi tiu komputilo (jam kelkjara) estos pli-malpi neriparebla rubaĵo aŭ almenaŭ ekonomie neriparinda.


Edmund Grimley Evans
Estas logike, ke 0 venas post 9 por telefono, ĉar ĉe la pratelefonoj kun ciferplato, 1 tradukiĝis al unu klaketo, 2 al du klaketoj, ktp, do 0 tradukiĝis al dek klaketoj kaj devis veni post 9 pro la maniero, en kiu funkciis la mekanismo. Mi scivolas pri la origino de la alia aranĝo. Ĉar ĝi estas uzata en kasmaŝinoj kaj kasmaŝinoj estis uzataj, longe antaŭ ol aperis poŝkalkuliloj, eble oni serĉu ĝian originon tie, sed malnovaj kasmaŝinoj ĝenerale ne havis butonon por 0; oni havis butonojn por 1 ĝis 9, 10 ĝis 90, ktp. Do, mi ne scias. Ĉu eble kulpas IBM? Se jes, la afero devus esti spurebla ...


Harri Laine respondis al Edmund Grimley Evans
Jes, tiel estis en la pratelefonoj (aŭtomate konektantaj, ne la vere praaj). Sed mi vidis ankaŭ ciferplatojn kun alia aranĝo (vidu ekzemplon, bildo en Vikipedio ). Verŝajne tia aparato devis funkcii kun unu klaketo por 0, ĉar ĝi estis plene mekanika kaj estus (eble?) malfacile aranĝi 10 klaketojn por la unua turnoŝtupo (0), sed unu klaketon por la sekva (1). Iom enigme, ĉar ja ankaŭ la elektromekanikaj centraloj devis konformi al tia funkciado kaj ŝajnas al mi, ke sub unu centralo do povis esti nur unuspecaj aparatoj: aŭ tiaj kun 0...9 , aŭ tiaj kun 1...0.
antaŭ 4 jaroj. Adaptita en antaŭ 4 jaroj.


Edmund Grimley Evans respondis al Harri Laine
Laŭ Vikipedio estis tri sistemoj por "pulsnumerumado": la ĝenerale uzata (1...0), la novzelanda, uzata ankaŭ en Oslo (9...0), kaj la sveda (0...9). Tiu bildo supozeble montras svedan telefonon. Nu, Ericsson ...

--------------------------------
[La bido aperis en Ipernity ankaŭ aparte de la ĉi-supra artikolo. Ĝin akompanis klariga teksto kaj du komentoj:]

Mia poŝtelefono aspektas kiel en la maldekstra bildo, kiam mi telefonas kaj devas klavi la numeron. Tion mi ja ne ofte bezonas fari, ĉar la nuntempaj aparatoj memoras amason da gravaj numeroj, kaj sufiĉas elekti la nomon el listo. Sed ankoraŭ oni ne povas vivi sen ĉi tia telefona butonaro.

La modernaj poŝtelefonoj estas ankaŭ plenkapablaj komputiloj. Mi povas, ekzemple, decidi uzi ĝin kiel simplan kalkulilon. Jen, dekstre,kian klavaron mi vidas en tiu okazo. Precipe notu, ke la nulo situas malsupre en ambaŭ klavaroj, dum por la ceteraj ciferoj la ordo estas renversita.

Komentoj

Maria Mickle
estu ĝoja kun via telefonilo mana
mia motorolla estas simpla k mi ne multon povas fari kun ĝi, ĉar por teknikaĵoj mi havas !3 maldekstrajn piedojn!, eĉ ne manoj, ha, ha, ha....


Harri Laine respondis al Maria Mickle
Eble ankaŭ vian telefonon oni povas uzi kiel kalkulilon. Iuj poŝtelefonoj donis tian funkcion jam antaŭ la nuna "intelegenta" generacio. – Mi fotis ĉi tion precipe por elstarigi, kiel finfine "renkontiĝis" du malsimilaj klav-aranĝoj en unu sama aparato. Se oni telefonas, "3" troveblas supre dekstre. Se oni komencas kalkuli, ĝi subite saltas malsupren.

Jarmiloj pasas

En la ipernity-grupo "Kiel oni dirus ĝin esperante?" okazas diskuto pri jarcentoj, ŝajne negrava temo, sed tiaj ja kutimas esti plej flamaj. La demando estas: al kioma jarcento apartenas ja jaroj 1800, 1900, 2000 kaj similaj? Ĉi-foje ĉiuj ŝajnas beate unuanimaj, krom mi. Kiel mian kontribuaĵon al la temo, mi aldonas ĉi-malsupre tekston adaptitan por Esperantujo, el Angla originalo sur paĝaro de Douglas Adams.


Raporto pri plej signifaj okazaĵoj de la Dua Jarmilo

1 Januaro 1000 Preskaŭ ĉiuj festas la komencon de la dua jarmilo.
1 Januaro 1001 Pedantoj festas la komencon de la dua jarmilo.

1 Januaro 1100 Preskaŭ ĉiuj festas la komencon de la dekdua jarcento.
1 Januaro 1101 Pedantoj festas la komencon de la dekdua jarcento.

1 Januaro 1200 Preskaŭ ĉiuj festas la komencon de la dektria jarcento.
1 Januaro 1201 Pedantoj festas la komenco de la dektria jarcento.

1 Januaro 1300 Preskaŭ ĉiuj festas la komencon de la dekkvara jarcento.
1 Januaro 1301 Pedantoj festas la komencon de la dekkvara jarcento.

20 Oktobro ​​1349 Pedantoj skurĝas sin surstrate en Mez-Eŭropo (Ne, ne Pedantoj! Tio estas la pentantoj, la flagelantoj. (Subskribis) Pedanto. Kaj aldonu ferman krampon, mi petas.) (Dankon.)

1 Januaro 1400 Preskaŭ ĉiuj festas la komencon de la dekkvina jarcento.
1 Januaro 1401 Pedantoj festas la komencon de la dekkvina jarcento.

1 Januaro 1500 Preskaŭ ĉiuj festas la komencon de la deksesa jarcento.
1 Januaro 1501 Pedantoj festas la komencon de la deksesa jarcento.

1 Januaro 1600 Preskaŭ ĉiuj festas la komencon de la deksepa jarcento.
1 Januaro 1601 preskaŭ ĉiujn jam vere eknaŭzas la Pedantoj.

1 Januaro 1700 Preskaŭ ĉiuj festas la komencon de la dekoka jarcento.
1 Januaro 1701 Kelkaj Pedantoj komencas rimarki, ke iliaj festoj iom palas.

1 Januaro 1800 Preskaŭ ĉiuj festas la komencon de la deknaŭa jarcento. Alvenis ankaŭ grupeto da Pedantoj-malsamopiniantoj. Tiuj estis festofine ebriegaj.
1 Januaro 1801 La resto de la pedantoj festas la komencon de la deknaŭa jarcento.

1 Januaro 1900 Preskaŭ ĉiuj festas la komencon de la dudeka jarcento. Partopreno malpermesita al Pedantoj.
1 Januaro 1901 Pedantoj aranĝas dancfestivalon surstrate

3 Oktobro 1997 UEA eniras interreton, kun malplena paĝo ĉe www.uea.org – tiel la Tria Jarmilo ekas frue kaj surprizege.

1 Januaro 2000, je h. 00:00, reekas la Tria Jarmilo. Ĉiuj krom la plej ĝisostaj Pedantoj atendas Mondfinon pro paneo de la komputiloj (ĵargone nomata la y2k-krizo).
1 Januaro 2001 Pedantoj komune harakiras. Kelkaj eskapintoj plu aktivas rete.


--------------------------------


[Ĉi tio estas kopio el mia blogo en Ipernity. La sekvaj komentoj siatempe aperis sub la originalo.]

Komentoj 

 

Lars Sözüer 

Ne malbone. Mi ŝatas Douglas Adams. Domaĝe ke li jam ne plu verkas.

Du homoj iras al la stacidomo por komune vojaĝi trajne. Unu demandas la alian (kiu estas pedanto): "Kiam ekveturos la trajno?" - "Je 18:09." La unua rigardas sian horloĝon, kiu montras 18:06, kaj pensas "Bone, tiam ni havas ankoraŭ tri minutojn." 

Tiam la pedanto komencas kuri kaj post du minutoj atingas la trajnon ĵus antaŭ ol la pordoj fermiĝas.

Mi aldonu ke la pedanto blokis sian pordon dum unu plia minuto, kaj ankaŭ lia amiko sukcesis. 

Mi estas pedanto, ĉar mi scipovas fari simplajn kalkulojn. Kaj tio tre utilas (almenaŭ se oni kutimas vojaĝi trajne).

Harri Laine respondis al Lars Sözüer 

Tre bone, Lars. Vi do apartenas al la pesimismaj pedantoj. Mi preferas esti la optimisma pedanto, kiu kalkulas, ke ankoraŭ restas plenaj tri minutoj kaj ke certe iu afablulo tenos sian piedon kontraŭ la pordo por ke mi trafu la trajnon. – Eble vi tamen pli ofte sidas en la ĝusta trajno, anstataŭ en la sekva kiu ekveturos post unu horo.

Lars Sözüer respondis al Harri Laine 

Nu, ĉiun ajn fojon, kalkulinte ekzakte la minutojn ĝis la foriro de la trajno, mi bezonas kuri por atingi ĝin. Tial jam kelkfoje okazis ke io neatendita haltigis min dum kelkaj sekundoj, kaj sekve mi ne sukcesis.

Kiam ni foje trajnvojaĝu kune?

Kial ne en nia lingvo?

Antaŭ du jaroj mi skribis ĉi tie pri Sofi Oksanen, verkinto de furora romano, plurfoje premiita pro sia verkado. Tiam temis pri ŝia konsterniĝo pro la demando “kial vi do ne verkas angle?”, kiun ŝi aŭdis plurfoje en Britujo. Mi rememoris pri tio hodiaŭ en loka publika biblioteko, kie mi vidis diverslingvajn eldonojn de ŝiaj verkoj. Mi certe ne trovis ĉiujn haveblajn, sed fotis kolekton de sume naŭ kovriloj.

 En loka biblioteko mi trovis plurajn diverslingvajn versiojn de la verko Puhdistus (Purigo) de Sofi Oksanen. Jen eldonoj Albana, Franca, Kataluna, Itala, Angla, Hungara, Pola, Sveda (voĉlibro) kaj Finna (la originalo aperis en 2008). Ekzistas jam trideko da tradukoj.


Tio estas ŝia verko Puhdistus (‘Purigo’), romana versio (2008) de samnoma teatraĵo el 2007. Ĝi estas jam tradukita en tridekon da lingvoj. Ŝi pritraktas la dolorigan historion de Estonujo, lando kiun Sovetunio okupadis dum kvindeko da jaroj. 

Jam antaŭe ŝi romanis pri similaj temoj, kaj antaŭ tri semajnoj aperis Kun kyyhkyset katosivat (˙Kiam malaperis la kolomboj’) , romano pri la okupado, rezistado kaj kunlaborismo. Jam aperis laŭdaj recenzoj, sed nur poste oni vidos, kiel alten la Kolomboj flugos.

Mi demandas (eble nur min mem): Kial apenaŭ aperas ĉi tiaj elstaraĵoj el la mondaj literaturoj ankaŭ en Esperanto, freŝaj? Ne, mi ne celas precipe literaturon Finnan aŭ Estonan aŭ Svedan, sed ajnalandan, ajnalingvan, aktualan. Mi flaras, kien la vento blovas, kien kliniĝas eventualaj respondoj, sed ĉu tiaj cirkonstancoj estas neŝanĝeblaj? Ĉu ni estas tiom senpovaj?

* * *

Mia iama artikolo “Kial vi ne skribu angle?” estas trovebla en mia blogaĵo de la 4-a de Aŭgusto 2010. Siatempe, ĝi vekis ne mallongan diskutadon.



--------------------------------

[Ĉi tio estas kopio el mia blogo en Ipernity. La sekvaj komentoj siatempe aperis sub la originalo.]


7 komentoj

Tjeri
Oni ofte parolas pri esperanto, kiel pontolingvo. Miaopinie tiu rolo ĉefe gravus pri literatura tradukado, permesante al iu ajn legemulo legi ian ajn beletraĵon, ĉu tradukitan al propra lingvo ĉu ne. (Ĉu estas multaj turkaj romanoj tradukitaj al la finna?)

Mi eĉ opinias tiun rolon pli valora ol la ekzisto de originala literaturo en esperanto.

Kiam mi povas legi en la originala lingvo, mi kompreneble preferas tion eĉ helpe de vortaro. Sed pri de mi nekomprenata lingvo, mi ofte preferas esperantan tradukon, kondiĉe ke ĝi ne estu fuŝa. Nacilingva traduko ĉiam havas nacilingvan guston, kiu estas evitebla en esperanta traduko.

Sed, por tio, oni bezonas legontojn. Iuj fanfaronas pri milionoj da esperantistoj, sed kiom ekzempleroj de "Purigo" vi supozas vendeblaj al esperantistaro? Cent? Ni havas bibliotekon en la liona klubo, plena de bonaj esperantaj libroj, originalaj kaj tradukitaj, kaj 70 kotizantoj, 20 aktivaj esperantistoj. Ĉu vi scias kiom da ili pruntas librojn senpage en unu jaro? Nur du aŭ tri. Kiom beletraĵojn nia libroservo vendas? Nul. Nur vortarojn kaj lernolibrojn.


Harri Laine respondis al Tjeri
Ĉu multaj Turkaj romanoj en la Finna? Mi tute ne scias, kiom estas. Ili certe ne sufiĉas por ricevi bonan superrigardon pri Turka literaturo. Mi mem trovas tri tiajn sur miaj bretoj, du (de Yaşar Kemal) tradukitajn tra la Angla kaj unu (de Orhan Pamuk) tradukitan rekte el la Turka. Interese, el Pamuk oni finnigis naŭ verkojn, el kiuj ses aperis jam antaŭ ol li gajnis la Nobel-premion (tio iom surprizis min). Ok el la naŭ estas tradukitaj rekte el la Turka.

Via opinio pri nacilingvaj gustoj estas interesa. Certe ankaŭ la originalo havas sian (nacilingvan) guston, kaj tio devas esti io pozitiva. En nacilingva traduko la nacilingva gusto do estas io negativa. Por esti pli bona, la Esperanta eble do estas sengusta?

Hmm, kiom da ekzempleroj de eventuala Esperanta Purigo oni povus vendi? Cent povas esti bona takso, se vi parolas pri presnombro kaj ne pri vendoj. Kvindekon aĉetos Finnaj esperantistoj, ĉiu po du: unu por donaci al eksterlanda amiko (kiu ne legos ĝin) kaj alian por fiere starigi ĝin sur hejma librobreto. Ses librojn ekhavos Estonaj esperantistoj (kp. kun la Finnaj). Dudekon akiros Esperantaj gazetoj, senpage, por recenzo (multaj postulas du ekzemplerojn). Kvin ekzempleroj, laŭ leĝo, iros al la Nacia Biblioteko – senpage, kompreneble. Kvin librojn aĉetos la libroservo de UEA, kiu vendados tiujn dum jardekoj al eventualaj legontoj. Sume dekon peros aliaj libroservoj. Unu ekzempleron mendos malespera viro kun terure juka haŭto, ĉar li mislegis la titolon. Tri ekzempleroj mistere malaperos.


Stanislavo
Bedaŭrinde esperanto-legantaro efektive malgrandas kaj komapre al aliaj samkvantaj lingvokomunumoj eble ni havas sufiĉe aktivan libroeldonadon, ĉu ne? Se en Esperanto flue parolas ĉirkaŭ 100 mil homoj, do verŝajne nur dekono da ili regule aĉetas kaj legas librojn (sufiĉe multekostajn). Do eldonkvanto de averaĝa libro ne superas 200-500 ekzempleroj. Ĉu tro malmulte? Sed en granda Rusio kun 140 milionoj da loĝantoj plejmulto da beletraĵoj aperas je 3000-5000 ekzempleroj - eĉ krimromanoj de famaj aŭtoroj. Kaj plejmulto da ruslingvaj verkistoj ne povas vivteni sin per nura libroverkado.

Tamen mi konsentas, ke necesas pli atenti modernajn, aktualajn librojn - ne nur klasikaĵojn.

Antaŭ du jaroj mi proponis eldoni librojn pri Katin-krimo kaj pereinta pola prezidanto Lech Kaczyński (www.ipernity.com/blog/95608/243996). Tiam, tuj post la katastrofo apud Smolensko tiuj tempoj estis sur la pinto de socia intereso kaj mi certas ke priaj libroj havus komercan sukceson. Sur la librobretoj de rusiaj vendejo rapide aperis pritemaj eldonoj. Sed el esperanto-eldonistoj neniu faris tion. Interesa observaĵo, ĉu ne?


Harri Laine respondis al Stanislavo
Viaj nombroj el la Rusa eldona mondo estas malesperigaj, se oni klopodas iel kalkuli nombron proporcian al la nombro de parolantoj.

Mi prenis la verkon de Oksanen ĝuste kiel ekzemplon pri moderna, aktuale furora, multe legata verko, kaj demandas, kial io tia preskaŭ neniam atingas nian merkaton. Nu, aliflanke, havante la saman libron kiel ekzemplon, kial esperantigi ĝin? Ĝi jam estas tradukita en tiom da lingvoj. Sed, sed, mi ne kontentas pri tia argumento. Jam nia lingvo perdas multon pro tio, ke mankas moderna aktuala literaturo el diversaj kulturoj, por nomi nur unu aspekton de la problemaro. (Mi certe ne malrespektas originalajn esperantaĵojn.)

Certe ne aperu malbonkvalitaj libroj (ĉu bone, ĉu aĉe) tradukitaj. Sed bonkvalita ne egalas al malfacile ĝuebla. Elektu perlojn el via literaturo, kaj kuraĝu iam elekti ankaŭ modernaĵojn, kvankam tiaj perloj ja povas poste mntriĝi preteflugantaj, ne daŭripove brilantaj.


Milokula Kato
Libroeldonado estas komerca entreprenado. Ekzistas la aŭtorrajtoj kaj tiuj de la eldonejo, kiu aperigis la originalon. Ĉu eblas satigi ilin?


Harri Laine respondis al Milokula Kato
Tio, kompreneble, estas unu el la kondiĉoj. Ĉu iu povas raporti pri spertitaj obstakloj aŭ malfacilaĵoj? Povas ja esti ekonomie tro granda sumo postulata. Mi iam aŭdis (sed ne povas konfirmi) ankaŭ, ke eldonejo ne volis okupiĝi pri io malserioza, t.e. rilati kun esperantistoj.


Harri Laine
Cindy, vi certe nomis unu gravan problemon. Ni agas por merkato kies problemoj estas tute nekompreneblaj en la mondo de la grandaj eldonejoj, tamen, tia respondo kun difinita monsumo estas iel honesta kaj oni eble povus negoci-marĉandi. Mi mem aŭdis (kaj ankaŭ ricevis privatan mesaĝon pri simila situacio) pri rifuzo pro evidente preteksta kialo, eble rilata al diversaj suspektoj de la eldonejo,


[La ĉi.sekvaj komentoj aperis  sub la bildo.] 


Lars Sözüer
Ĉu pro iu speciala kaŭzo ĝi estas tiel multe tradukita, eĉ en lingvojn kun tre malgranda merkato?

Harri Laine respondis al Lars Sözüer 
Mi ne scias, kion vi opinias tre malgranda merkato. La plej malgrandaj el la traduklingvoj verŝajne estas la Islanda kaj la Estona, sed tiuj havas specialajn kialojn (la temo de la libro estas Estona, kaj ĝi ricevis la literaturan premion de la Nordlanda Konsilio). La aliaj lingvoj apenaŭ estas tre malgrandaj, en Eŭropo.

Estas tre malfacile diri, kio kaŭzas populariĝon de iu libro. Puhdistus unue ekfuroris en la originala lingvo. Sufiĉe rapida vendo de 200 000 ekzempleroj estas granda nombro por Finna verko. Tio, kompreneble, vekis atenton ankaŭ ĉe eksterlandaj konantoj de Finna literaturo, sed tutcerte ankaŭ startigis la fortan merkatigan maŝinon de ŝia eldonisto. La vendado de eldonaj kaj tradukaj rajtoj estas komercado, kaj okazas aktiva vendado inter eldonistoj.

Ĉiama problemo kun malgrandaj kaj eĉ mezgrandaj lingvoj estas, kie trovi (kaj rapide!) kompetentan tradukiston. La problemo estas duoble granda, se la tradukado okazu el negranda lingvo en alian negrandan. Mi ne scias, ĉu ĉiuj tradukoj de Puhdistus estas faritaj el la originalo. Tiuj al la grandaj kaj al la najbarlandaj lingvoj certe jes, sed ĉu la aliaj?

Lars Sözüer respondis al Harri Laine
Dankon pro la ampleksa kaj kompetenta respondo!

Michael Lennartz
Mi foje aŭdis, ke skandinaviaj kaj finnaj libroj estas tradukataj kun financa subvencio de la ŝtato, kiu tiel subtenas la disvastigon de la propra literaturo. Tiel la tradukistoj ne dependas de la financa premo de eldonejoj. Mi pensas, ke tio estas tre bona faro. La mono estas elspezata senchave, kaj la kvalito de la tradukoj certe kreskas.

Tradukoj ekzemple el la angla en la germanan havas tre malsimilan kvaliton depende de la tradukisto. Tradukistoj ricevas sufiĉe malaltan pagon (onidire ĉ. 1 eŭro / linio), kaj pro la malalta salajro ili ne havas tempon por zorga laboro.

El tiu vidpunkto mi sentas min kvazaŭ en paradizo, ĉar ipernity ebligas al mi meti demandojn al diverslandaj spertaj parolantoj.

Fiŝaglejo lumas

En la jaro 2009 mi montris fotojn pri nesto de fiŝaglo en la insularo de sudokcidenta Finnlando (vidu la albumon “Aglejo” kaj la tiutemajn blogaĵojn). Tiuj bildoj ne estis miaj, sed nun mi havis okazon foti la nestolokon, iom malproksime.

Antaŭ ne longe mi vojaĝis per la granda ŝipo Viking Amorella, kiu veturas de Turku al Stokholmo. Subite mi konstatis: ha, tie ĝi estas!. Videblas du lumsignaloj, el kiuj la supra-dekstra situas en la turo, sur kiu nestas la fiŝaglo. En la foto, la du lumoj ne plu videblas rekte unu super la alia, ĉar la ŝipo jam traveturis la marvojon, por kiu la lampoj estas starigitaj. Ĝi jam turnis sin dekstren. – Mi devis iom atenti fotante, por ĝustamomente kapti ambaŭ intermitajn lumojn en unu foton.

La modernaj grandaj ŝipoj orientiĝas laŭ aliaj signaloj kaj ne necese bezonas la lumojn. – En la foto, la ŝipo probable troviĝas proksimume en la loko montrita sur ĉi tiu mapo. La nesto situas ĉe la orienta ekstremo de la insulo Själö/Seili, sudokcidente de la ŝipo.

Ŝi studas la historion de Alando

En la Memregada Domo (Självstyrelsegården) de Alando la eta Sigrid koncentrite studas grandan murpentraĵon de Tage Wilén. 

Esperanto-Asocio de Finnlando aranĝis sian ĉi-aŭtunan kunestadon (la Aŭtunaj Tagoj de EAF) en Alando, kie ni tuj komence konatiĝis kun la apartaĵoj de la aŭtonoma insularo. La statuson de Alando en Finnlando, en Eŭropa Unio kaj en la mondo prezentis al ni loka esperantisto Anna Ritamäki-Sjöstrand, funkciulo de la Alanda registaro. Sub ŝia prezentado ni vidis filmon pri la nuno kaj la historio de Alando, kaj rondire (eĉ ĝistegmente!) konatiĝis kun la impona domo, kiu estas sidejo de la Alandaj administraj kaj leĝofara organoj. 

La artisto bildigis eventojn el la Alanda historio. De maldekstre, la paneloj estas

1. Deputitoj de la provinco kunvenas ĉe la preĝejo en Saltvik. 1100-jaroj

2. Duelo de L. Frisman kaj H. v. Brockenhus, en Kastelholm, 1521

3. La granda fuĝo, 1714–1721

4. supre Kolektado de subskriboj por aligi Alandon al Svedujo, 1917
malsupre Interkonsiliĝo en la bieno Grelsby, 1917

5. supre Gravuloj de komunumoj iras al intertraktado, Popola Altlernejo, 1917
malsupre La Alandanoj rifuzas akcepti la Leĝon pri Memregado, 1920 (la delegaciestro Julius Sundblom portas paperon “Alandon al Svedujo”)

* * *

La tekstoj en la bildoj (en la Sveda lingvo)

Landsting vid Saltviks kyrka, 1100-talet

Tvekamp mellan L. Frisman och H. v. Brockenhus, Kastelholm, 1521

Den stora flykten, 1714–1721

Namninsalmling för Åland till Sverige, 1917
Rådplägning på Grelsby gård 1917

Kommunalmän till rådslag. Folkhögskolan, 1917
Ålänningarna vägrar godta sjävstyrelselagen, 1920
(“JS Åland till Sverige”)

Bonan Somermezon!

Ĉi-semajnfine okazas la plej granda somera festo en Finnlando, la Somermezo, ankaŭ nomata la Johana tago.

Vagante inter grandaj pinoj ĉe lago, mi rimarkis, ke ie-tie la grundon kovris amaso da etaj floroj. Estas la sezono de lineoj (aŭ lineo-kloŝoj, science Linnaea borealis L.), kiuj rampas surtere, ie kiel densa mato, aliloke en grupetoj. El la grundo leviĝas la floretoj, sonorilformaj, po du pinte de ĉiu vertikala tigo.

Mi tuj memoris, kion la Finna poeto Eino Leino skribis. Tion memoras ĉiu Finno, la versoj estas kiel Ho mia kor’ en Esperantujo. “Odoroj de lineo kaj ombroj de akvo, el tiuj mi faros kanton por mia koro”. Mi eĉ ne provas traduki versforme, ĉiuokaze ne eblas transdoni la sentojn kaj la ĉarmon de varma somera vespero.

 Linnaea borealis L. floras ĉe lagobordo.


Lineoj fakte odoras, bonodoras, sed oni apenaŭ rimarkas tion tage, kiam plej ofte ventas. Oni devas meti la floron tute proksime al sia nazo, por ĝue flari ĝin. Kiam noktiĝas, ankaŭ vento ofte ĉesas blovi, kaj pli facile percepteblas parfumaj floroj. Ankaŭ la mallumiĝo, kiu somermeze estas nur preterpasanta krepusko ĉi tie, elstarigas la helajn floretojn el la malheliĝanta grundo. 

La scienca nomo, en sia plena konsisto, kun indiko pri la nomdoninto estas “Linnaea borealis L.”. Tie la litero “L.” estas mallongigo por Linnaeus, la latinigita nomo de la Sveda grandulo de biologia klasado Carolus Linnaeus, Carl von Linné, por ni Karolo Lineo.

Ĉu do tiu Karolo volis honori sin mem, donante al sia favorata floro la nomon Linnaea? Li ja estas indikita kiel la aŭtoro, kiu respondecas pri la nomo. Nu, fakte tiel ne estas. La kreskaĵo estis amata de Karolo Lineo, kaj iu alia jam antaŭe donis al ĝi la nomon Linnaea kaj Karolo Lineo nur registris ĝin en sia verko Species Plantarum. Laŭ la oficiala regularo pri sciencaj nomoj oni konsideras tiun verkon la komenca punkto de la nuna nomaro, kaj al ĉiuj nomoj aperintaj en ĝi oni aldonas la aŭtor-indikon Linnaeus.

Per ĉi tiuj bildoj kaj vortoj pri la arbaraj sonoriletoj mi deziras al vi ĉiuj belan kaj agrablan Somermezon. Se nun ne estas somermezo en via lando, bonvolu kompreni tion kiel deziron por bona semajnfino, laŭ via sezono.

* * *

Aliajn somermezajn fotojn pri la naturo vidu en la albumo Johana tago 2012


--------------------------------


[Ĉi tio estas kopio el mia blogo en Ipernity. La sekvaj komentoj siatempe aperis sub la originalo.]


Komentoj

Tjeri
En Francio, tiu floro estas tre malofta, kaj troviĝas nur en kelkaj lokoj de Alpoj.

Harri Laine
Ĝi estas kreskaĵo de malvarma klimato. Post la glacia epoko ĝi eble abundis en la tuta Eŭropo, sed restis nur en la pli malvarmaj partoj nordaj kaj montaraj. Kaj kompreneble, ĝi bezonas arbaron. Tiajn la homoj detruis en plejparto de Eŭropo.

Por tiuj, kiuj ne konas la floron, mi aldonu, ke ĝi estas tre malgranda. La fotoj eble kredigas ĝin pli granda, sed notu, ke la plej proksimaj floroj estas je ĉ. 10-centimetra distanco de la fotilo.

Ŝtopfungo

En konversacio kun amikoj estiĝis diskuto pri tio, ĉu iu plu ŝtopas ŝtrumpojn kaj kiajn ilojn oni bezonas por tio. Evidentiĝis, ke la junaj ne plu scias, kio estas ŝtopfungo. 

La ŝtopfungon en la ĉi-suba bildo, evidente multe uzitan, posedis mia patrino. Mi ne scias, kiam ŝi ricevis aŭ aĉetis ĝin, sed tiu utila helpilo povas esti jam 80 jarojn aĝa. Ĝi estas tre utila ekzemple en ŝtopado de ŝtrumpo: ĝi tenas la kudratan ŝtofon taŭge etendita kaj malhelpas ĝin moviĝi dum la ŝtopkudrado.

La fungo de mia patrino havas forpreneblan, kavan trunketon, en kiun oni metas la kudrilojn bezonatajn en ŝtopado. Elpendas fadenpeco restinta en la truo de unu kudrilo. Mi vidis ankaŭ fungojn kun iom alia formo, sed ĉiuj esence konsistas el ronda ĉapelo- aŭ ombrelo-forma larĝa peco, fiksita al rekta trunketo (tigo, tenilo). Ne ĉiuj havis kavaĵon por kudriloj, – Antaŭe la iloj estis ĉiam tornitaj el ligno. Verŝajne oni produktis pli modernajn ankaŭ el plasto.

Ŝtopfungo de mia patrino, multe uzita.


Nuntempe oni, bedaŭrinde, apenaŭ plu ŝtopas aŭ flikas truojn en ŝtrumpoj – tion malalte taksas nia kulturo de unufoja forkonsumado. Kapablo lerte ŝtopi truojn tamen estas utila arto, precipe se la ŝtrumpoj estas dikaj kaj lanaj, kiajn oni bezonas en botoj dum malvarmego. Tiajn ankoraŭ nuntempe ofte faras fervoraj trikemuloj per siaj lertaj manoj, kaj la ŝtrumpoj estas des pli valoraj.

Feliĉe, mi konstatis per reta serĉo, ke ŝtopfungoj estas plu vendataj kaj ke do ne tute malaperis la manlabora arto ripari trikitaĵojn. 

Retumante pri ŝtopfungoj mi trovis ankaŭ informon, ke en Germanujo oni iam produktis lumantajn ŝtopfungojn kaj ke tian inventis Konrad Adenauer mem. 

* * *

Por la vorto ŝtopfungo mi trovis ĉi tiujn tradukojn: cs látací hříbek, de Stopfpilz, en darning mushroom, fi parsinsieni, fr champignon à repriser, ru штопальный грибок, sv stoppsvamp. La vorto ŝtopfungo troveblas almenaŭ en la vortaro Germana-Esperanta de Krause kaj rete en vortlisto Ĉeĥa-Esperanta.



--------------------------------


[Ĉi tio estas kopio el mia blogo en Ipernity. La sekvaj komentoj siatempe aperis sub la originalo.]


13 komentoj

Tjeri
En Francio oni uzis lignan ovon, kaj eble iuj daŭre uzas ĝin, ĉar mi ĵus trovis unu por nur 3,30 euroj... www.lefildocelie.com/divers/783-oeuf-a-repriser-en-bois.html

Harri Laine respondis al Tjeri
Dankon, Tjeri. Mi sciigos al miaj geamikoj, ĉar fakte estiĝis interesa diskuto pri diversformaj iloj por la sama celo.

Manfredo
Mia edzino, kiu estas tre ŝparema, ĉiam ŝtopas niajn ŝtrumpetojn. Sed mi ne sciis, ke ŝi uzas ankaŭ ŝtopfungon. Tion mi devas unue demandis al ŝi. :-)
Pri "lumantan ŝtopfungo" mi neniam aŭdis...

Harri Laine respondis al Manfredo
Laŭdon al via edzino, Manfredo! Pri la invento de Adenauer rakontas ĉi tiu germanlingva paĝo: www.eichwaelder.de/Altes/altesgeraetnr139.htm . Tie estas ankaŭ multaj bildoj. La inventon mencias ankaŭ la Germana Vikipedio sub la titolo Stopfpilz.

Lars Sözüer
Mia avino, lerta kudranto, havis en la kudrilaro ŝtop-ovon. Sed mi mem neniam flikis ŝtrumpon. Eble mia edzino, ŝi ja trikas ŝtrumpojn el lano. Mi demandu ŝin.

Harri Laine
Mi neniam antaŭe aŭdis pri ŝtop-ovoj, sed verkante ĉi tiun etan tekston kaj ricevinte komentojn pri ĝi, mi lernis multon pri diversaj samcelaj utilaĵoj uzataj en la mondo. Mia patrino naskiĝis antaŭ 100 jaroj kaj lerte trikis, flikis kaj ŝtopis.

Michael Lennartz
Ĉu mi rajtas uzi la bildon por mia vortaro? Mi kompreneble indikas vian nomon.
Mia vortaro enhavos bildojn ekde la aktualigo je fino de junio.

Harri Laine respondis al Michael Lennartz
Jes, bonvolu, kun plezuro.

Edmund Grimley Evans
Estas strange, ke ĉi tiu artikolo ĵus aperis en mia listo de "Plej novaj artikoloj el via reto", kvankam ĝi ŝajne ne estis aktualigita dum 7 tagoj. Strange estas ankaŭ, ke mia edzino ĵus, antaŭ kelkaj horoj, plendis, ke ne plu estas facile akiri ŝtopfungon. Ĉu koincido, aŭ ĉu ...?

Harri Laine respondis al Edmund Grimley Evans
La artikolo insidis ĉi tie jam du semajnojn por aranĝi la koincidon.

Toeko
Mi bone memoras kiam miaj avino kaj patrino uzis ŝtopfungon. Ĝi estis sufiĉe multe eluzita - la supro estis forte skrapita. Sed - tiutempe - antaŭ 50-100 jaroj - plejparto de ŝtrumpoj kaj pantalonoj estis faritaj el kotono aŭ lano kiuj ne estas tre rezistantaj kontraŭ frotado. Nun, kiam plejparto de diversaj ŝtrumpoj kaj ŝtofoj estas faritaj el artefaritaj materialoj aŭ miksaĵoj de naturaj kaj artefaritaj - oni ĝenerale ne bezonas ion ŝtopi. Kaj - kiel Vi menciis - en kazo de apero de truo - oni la aĵon forĵetas.
Mi tuj trovis ŝtopfungon kiun foje uzas mia edzino - tamen mi vidas ke ĝia supro estas tute glata. Foton mi metas al mia galerio.

Al Mirinda
Tre plaĉas al mi via ŝtopfungo- pripenso. Hodiaŭ mi vizitis la etnografian muzeon, kiu estas vera trezoro pro ĝiaj multaj tutmondaj manlaboro-iloj historiaj. Nur tie oni konscias la perdon de la tiel utilaj iloj kaj, ĝenerale dirita, ankaŭ la perdo de manlaboro.
Ĉu vi mem jam uzis la ŝopfungon? Mi jes. Sed plej ofte mi ŝtopas sen ĝi.
antaŭ 4 jaroj. Respondi | Viŝi

Harri Laine respondis al Al Mirinda
Ne, mi mem ne uzis ŝtopfungon, sed mi ofte vidis mian karmemoran patrinon uzi ĝin.

Muzeoj estas veraj trezorejoj, kiuj montras la homan geniecon. La genieco ne estis malpli granda en la malnovaj tempoj., eble eĉ male, ĉar tiam oni devis mem elturniĝi kaj krei necesajn helpilojn el la simplaj, ordinaraj materialoj.


Mi memoras mian viziton ĉe esperantistoj en la vilaĝo Metsäkylä (nordorienta Finnlando), kie estas ankaŭ vilaĝa muzeeto prizorgata de loka esperantistino. (Pri la vizito mi rakontas en blogero de antaŭ tri jaroj ). Tiu muzeo ne estas science dokumentita kolekto de antikvaĵoj, sed tre interesa montrejo pri la vivo nuna kaj antaŭa en la fora (fora, kompreneble, nur el vidpunkto de grandurbanoj) vilaĝo. Vidu ekz. ĉi tiujn bildojn, kaj similajn en la sama albumo: "Naturaj kupoj en la muzeo" kaj "Por laboro tera kaj arbara".