Unu el la artikoloj estis ĝenerala raporto pri la instruado kaj lernado, kaj ĝin verkis konata esperantisto, akademiano Vilho Setälä. Sed la alian verkis ĵurnalisto kaj ĝi temis tute nur pri István. Ĝi estis titolita “La aminda kaj bonaspekta lingvomajstro de la infanoj en Somero”. Fakte la adjektivo kiva, kiun mi tradukis “aminda” estas iom vastsignifa, kaj mi povus ĝin redoni per “simpatia”, “agrabla”, “ĉarma” aŭ eĉ “kiun infanoj ŝatas”. La hungaro István Mórocz tiam instruis en Somero interalie Esperanton.
La teksto sub la granda portreta foto diras: “István Mórocz estas instruisto kaj lernanto. Dum la vintro li studis la finnan kaj lernis sufiĉe por kompreneble paroli la lingvon.”
La gazeto raportas:
“Observanto, kiu ne komprenas Esperanton, rimarkas nur, ke la infanoj komprenas ĝin kaj ke la leciono estas amuza.
Kiam sonorilo signalas finon de la lernohoro, la instruisto paŝas al sia tablo por fari notojn en la klasa taglibro. La lernantoj tuj kolektiĝas ĉirkaŭ lin, babilas, demandadas kaj la instruisto respondas, kiom eblas dum la skribado. Plu aŭdeblas interparolado en la koridoro. En Esperanto. Ĉi tiuj unuaklasanoj [temas pri unua klaso en tiama mezlernejo, t.e. 10–11-jaruloj] partoprenis lecionojn pri la lingvo ĝis nun dum ok monatoj.
Estas vane provi konjekti, kiu pli interesas la lernantojn, ĉu István Mórocz, ĉu Esperanto. Sed estas certe, ke pro István Mórocz la lingvo tiom interesas ilin.”
Mi demandas al mi mem, kion ni faru, por simile pozitive impresi nuntempan ĵurnaliston, en Finnlando. Ĉu reimporti Istvánon kiel instruiston? Bedaŭrinde la demando estas nur teoria, ĉar unue ni devus sukcesi starigi aŭ restarigi oficialan instruadon de la lingvo en iu lernejo.
Iom post la aperdato de tiu Viikkosanomat, aperis artikolo pri la sama instruisto en porinstruista revuo. Tie estis artikolo titolita “La etaj esperantistoj en Piispanristi”. Super la titolo paradas foto, kie sidas, de maldekstre, Vilho Setälä, István Mórocz, Jorma Ahomäki kaj du personoj, kiujn mi bedaŭrinde ne konas.
Tio estas raporto pri alia lernejo, la Popollernejo Rauvola en la vilaĝo Piispanristi, proksime al la urbo Turku. Tiam la lerneja sistemo de Finnlando ankoraŭ konsistis el du paralelaj tipoj, la “mezaj” kaj la “popolaj”, kaj nur en la mezaj oni instruis ankaŭ fremdajn lingvojn. Sed Jorma Ahomäki pedagogie pioniris kaj sukcesis aranĝi instruadon de fremda lingvo, eĉ de Esperanto, en sia lernejo.
En Somero simile pioniris Joel Vilkki, la tiea lernejestro. Mi jam antaŭe iom rakontis pri Somero kaj Vilkki (vidu “Joel Vilkki kaj Esperanto en Somero”), sed li certe meritus esti pli bone konata. Eĉ la finnaj esperantistoj eble scias nur, ke li aŭtoris vortaron finnan-esperantan, plu uzatan.
***
La tekstoj kaj la bildoj de la tri artikoloj, kiujn mi menciis ĉi supre, estas legeblaj en alia retejo, bedaŭrinde ĝis nun nur en la originala finna. Fotoj pri la gazetaj paĝoj troveblas ankaŭ ĉi-apude, en la albumo “En lernejoj, 1961”.
--------------------------------------
[La ĉi-supra artikolo estas kopio el mia blogo en Ipernity.]
Jen la bildoj kaj tekstoj el la albumo En lernejoj, 1961
Lingvo de Nenieslando
“En Somero oni lernas la lingvon de Nenieslando” estas la titolo de dupaĝa artikolo en semajna gazeto finna (Viikkosanomat, 26 majo 1961).
Hungaro el Nenieslando
Instruisto István Morocz kaj lernanto Tapio Helin profundiĝas en la sekretojn de la internacia lingvo.
“Aminda kaj bonaspekta”
La semajna gazeto Viikkosanomat, en sia numero de la 26-a de majo 1961, rakontas pri juna hungara instruisto en la mezlernejo de Somero, Finnlando. Lia nomo estas István Mórocz kaj li instruas Esperanton, geografion kaj desegnadon. La artikolo priskribas lin kiel simpatian, (nefinnece) vervan instruiston, kiun la infanoj tre ŝatas.
En faka gazeto
Artikolon titolitan “La etaj esperantistoj de Piispanristi” publikigis la porinstruista revuo Opettajain lehti (17 junio 1961). La vigla gestanto estas István Mórocz, maldekstre sidas Vilho Setälä kaj meze en la bildo estas Jorma Ahomäki.
Vigla diskutado
La raporto priskribas la Popolernejon en Rauvola, kiel Jorma Ahomäki instruis esperantiston al 11- ĝis 12-jaraj infanoj. En la tiama lerneja sistemo de Finnlando, oni normale tute ne instruis fremdajn lingvojn en t.n. popollernejoj.
Komentoj pri la bildo:
- Vjaĉeslav Slavik Iva… „Ĉiu komenzo estas malsacila“, ĉu ne? En la tria kolumno.
> tute ne instruis fremdajn lingvojn
Ĉu eĉ ne la svedan?
- Harri Laine respondis al Vjaĉeslav Slavik Iva… Vi legis preskaŭ ĝuste, fakte estas “Ciu komenzo estas malsacila”, eble do estis ankaŭ por la raportisto. (Tekstoforme la sama troviĝas ĉi tie: laine.pp.fi/eoenfin60/xpiispanristi1.htm )
En la “popol-lernejoj” nur la gepatra lingvo estis deviga. Ekde 1964 eblis oficiale enkonduki aliajn lingvojn, kaj ĉefe la sveda (en finnalingvaj lernejoj) kaj angla estis iom instruataj, laŭ mia scio la partopreno estis plejparte libervola. Nur en la 1970-jaroj, post reformo de la tuta lerneja sistemo, ĉiuj infanoj lernis devige eĉ du lingvojn. La proporcio de infanoj enirantaj mezlernejon (kun fremdlingvoj) estis 27 % en 1950, sed malrapide kreskis ĝis 59 % en 1970. La nuna tipo, unueca baza lernejo kun du fremdlingvoj por ĉiu lernanto, estis plene efektivigita en 1976.
István kaj Marjo
Instruisto kaj disĉiplino, revido post jaroj. (István Mórocz kaj Marjo Laine)
István, Jorma kaj lernantoj
Instruisto István Mórocz kaj lernejestro Jorma Ahomäki (maldekstre en la foto) kun lernantoj 11–12-jaraj en la popollernejo de Rauvola, apud Turku, en sudokcidenta Finnlando. Bildo el la jaro 1961. – István instruis Esperanton en alia lernejo (en Somero) sed vizitis ankaŭ la lernejon de Jorma.
Kaj István kaj Jorma havas jam paĝaron en Ipernity, sed bedaŭrinde ankoraŭ nur malmulta enhavo troviĝas tie. Ambaŭ instruistoj-veteranoj havas multegon por rakonti, kaj mi esperas, ke ni iam vidos ĉi tie ampleksajn kontribuaĵojn de ili.
Komentoj pri la bildo
- Jorma Ahomäki
Ses gelernantoj videblaj en la supra foto havis okazon renkonti 26.8.2009 en la lernejo de Piispanristi siajn iamajn instruistojn István Mórocz kaj Jorma Ahomäki. La reciproka revido post preskaŭ kvindek jaroj estis unika kaj kortuŝa por ĉiuj. Sukcese organizis la programon la nuna rektoro de la lernejo Hannu Rautanen. Surprize estis, ke dum la rendevuo multaj pasintaj eroj revenis en la memoron. Loka gazeto Turun Sanomat okulfrape kaj favore raportis pri la renkontiĝo. Leciono de Esperanto kaptis la atenton de nunaj, junaj lernantoj, kiuj aktive kaj entuziasme sekvis la rakontadon de hungara instruisto, kiu talente desegnis sur nigra tabulo. - Jorma Ahomäki
- Pedro Hernández
Ufff... vidante tiajn fotojn, mi sentas min tute novulo. Tiam ankoraŭ mi eĉ ne estis naskiĝinta!
- Harri Laine respondis al Pedro Hernández
Saluton, Pedro. Memoru, ke esti novulo estas pardoninda peko – laŭ iuj ĝi eĉ estas virto :)
